Mars 24, 2010

POEZIA SI KUNDËRVËNIE E SË KEQES

Posted in Uncategorized te 1:13 pm nga ndue77

Nuhi Ismajli
(Ndue Ukaj, Ujëvarat e metaforave, m&b, Tiranë, 2008).

Pas shkrimeve për letërsinë dhe shkrimeve publicistike, me të cilat dëshmoi formimin dhe prirjen e tij, si studiues, kritik dhe publicist, Ndue Ukaj, me botimin e përmbledhjes së poezive Ujëvarat e metaforave, dëshmoi edhe prirjen e tij si poet dhe krijimin e vlerave të pamohueshme letrare.
Poezia e tij të imponohet për ndjeshmërinë e veçantë, larminë tematike dhe, shpesh, trajtimin e theksuar dituror të saj, meditimin e thellë, idetë e mesazhet e rëndësishme për çështjet nga më të ndryshmet, shprehjen e veçantë e të fuqishme etj.
Larmia tematike
Poezia e veprës Ujëvarat e metaforve, shquhet për larminë dhe gërshetimin tematik e motivor.
Kështu, një pjesë e mirë e frymëzimeve të poetit buron nga kujtesa e historisë kombëtare, si historia e shtrirjes së trojeve, historia e fatit kombëtar, veçmas fati tragjik i Kosovës, tragjikën e së cilës, siç thotë poeti, nuk do të mund ta përmblidhte as Eskili (“Kosovë / As Eskili s’do arrinte ta përmblidhte tragjedinë tënde”, poezia: “Kosovë”, f. 109), por edhe historia e vendlindjes dhe e martirizimit të vendësve, robëria dhe pritjet e gjata të zgjidhjes së fatit kombëtar etj.
Poeti kujton tragjikën e popullit, robërinë, vuajtjet, duke goditur me ironinë e tij të fuqishme gjenocidin, dhunën, shtypjen: “Vrajeni qiellin/ Qëllojeni rrufeshëm / Le të pllakoset në tokë /…/ Gjithçka është e natyrshme / Të vritet një popull / Të mohohet një popull / Bëni gjithçka sepse asgjë nuk është absurde sot / As për jetën pa kokë / As për kokën pa jetë / Dhe vajin e ngrirë në buzë” (“Kujtesë e sëmurë”, f. 72).
Mjaft vargje të këtij poeti janë frymëzuar edhe nga historia e shtypjes së rëndë sociale të popullit tonë, që, siç dihet, ishte një formë e shtypjes kombëtare të shqiptarëve, realitet i hidhur ky nga i cili, si thotë poeti, edhe “fjalët i kemi të lagshta” (“Me lot jemi rritur”, f. 133) etj.
Poezia e N. Ukajt frymëzohet mjaft  nga shqetësimet e botës së sotme në të cilën, si thotë poeti, “Në lartësi të qiellit gjemba kanë çelë” (“Vjeshta e shpirtit”, f. 32); ku “Notojnë plagët në zjarr tokë e det”, apo ku “notojnë plagët sa në qiell sa në det”; ku “Jeta sillet si në unazë” ose “Ecim një hap para, / Pastaj përplasemi dy mbrapa” (“Metafora e legjendës”, f. 112-113); ku “çel mbretëria e absurditetit” (“Kohë e perfeksionuar për gjenocid”, f. 104) e “absurditetet çelin si lule në saksi”(“Pështjellim”, f. 90) ose “si lule të ujitura” (“Kuptimi”, f. 96) etj.
Me ironinë e tij të fuqishme, poeti ngritet veçmas kundër harrimit të së kaluarës tragjike (“lumin e tragjedive /Që u shndërrua në det” , poezia:”Shtegtimi i shpirtit”, f. 111), nga e cila duhet mësuar (“Libri i historisë sime /Është djegur bashkë me Trojën /…/ Asnjëherë s’arritëm të mësojmë /Historinë në trajtat e ferrit /… / Ne mërdhihemi e ikim nga dielli /…/ Interpretojmë si duam / S’dëgjojmë metaforat e prera në fyt” (”Pështjellim,”, f. 89 – 90); kundër mohimit të vlerave të së kaluarës (“Fjala e lidhur me harrimin e pistë / Të zhbërjes së rrënjës” (“Harrimi”, f. 87), “Librat e rrënjës organike janë çekuilibruar / …/Fati i Formulës së Pagëzimit lëngon keq” dhe se: “Rruga nëpër Ferr është më e shkurtë / Se trishtimi prej harrimi”(po aty, f. 88), ndërsa e keqja bëhet edhe më e madhe kur kjo ndodh, siç thotë poeti, “Në tokën e tkurrtur çdo pranverë”, (po aty, 88); kundër zvetënimit shpirtëror (“Në kohën teknike”, f. 31); kundër mëkatarëve historikë, arkitektëve të vetëvrasjes (“Apokalipsi”, f. 101), dvarrësve të idealeve, rrënuesve të poezisë (“Kënga e dritës”, f. 41) e kohës antipoetike (“Kujtim i mermertë”, f. 26), dhe të pseudovlerave, kur, si thotë poeti: “Nëpër dorë mëkatarësh dergjet poezia” (“Harrimi”, f. 87), ose kur: “Mbi portrete pshurrin qentë e çartur” (“Pështjellim”, f. 90) etj.
Një varg poezish të veprës Ujëvarat…, janë poezi kushtimore për njerëzit e shquar dhe njerëzit e afërm, të dashur.
Poeti i kushton poezi P. Bogdanit, Gj. Fishtës, Nënë Terezës, Anton Pashkut, I. Rugovës e R. Kukajt, duke shquar vlerat e veçanta të tyre dhe duke shprehur edhe pikëpamjet e tij për çështje të ndryshme. Me mjeshtëri poetike poeti ka realizuar edhe disa poezi për të afërmit, të cilat janë jo vetëm poezi dashurie për ta, por edhe poezi meditimi e shqetësimi për jetën.
Siç është e ngarkuar me emocion, poezia e N. Ukajt është e ngarkuar edhe me mendim. Meditimi i thellë përshkon të gjitha poezitë e këtij poeti, në të cilat ai mediton për jetën, historinë, poezinë, dashurinë, moralin etj.
Në kuadër të poezisë së vet, N. Ukaj ka treguar edhe prirjen për përshkrimin e natyrës dhe krijimin e poezisë përshkruese (“Nga majat…”, f. 131; “Mbrëmje…”, f. 109), përmes detajeve të së cilës, simbolikisht, shpreh kuptime të ndryshme.
Karakteristikë e poezive të veprës Ujëvarat…, është ndërlidhja ose gërshetimi i temave e motiveve të ndryshme, që vjen si rezultat i synimit për paraqitjen totale të jetës.
Tri tema të mëdha
Në qendër të preokupimeve tematike të veprës Ujëvarat…, janë tri tema të mëdha, universale, të paraqitura me shumë ndjenjë e dituri: jeta, dashuria, poezia.
Kështu, në gjithë poezitë e veprës Ujëvarat…, shprehet fuqishëm dashuria ndaj jetës, dëshira dhe lufta për ta jetuar atë, pavarësisht realitetit të saj (“E bukur është jeta / Edhe kur shpirti mbushet plot gëzim, /…/ E bukur është jeta, / Edhe atëherë kur tërmetet  shpirtin ta copëtojnë / Kur tretet dashuria rrugëve pa emra / E të shuhet Ylberi në duar, / Kur ti shkrehesh e shkrehesh në vaj e pikëllim /…/ E bukur është jeta / Edhe ku ka gaz / Dhembje e lot” (“Jeta”, f. 129 -130).
N. Ukaj, në poezinë e tij shpreh dashurinë ndaj gruas së jetës, emrin e së cilës e përmend konkretisht. Poeti jep këtu portretin e femrës,  ndjenjat e fuqishme që zgjon ajo në shpirtin e poetit, situatat e përjetimeve dashurore, shpesh erotike, dashurinë si kuptimin dhe forcën e frymëzimit të jetës (”Të dashurosh është akti i shenjtërisë tokësore /Dhe vityti i vetëm për të jetuar / Me ty mbushet një det mall” (“Një det mall”, f. 124).
Në vargjet e dashurisë së këtij poeti, ku jo pak ndihet fryma biblike, është po ashtu femra ajo që frymëzon meditimet e fjalën poetike të poetit për jetën, historinë, moralin, filozofinë etj.
Si edhe poetët e shumtë shqiptarë e botërorë, edhe N. Ukaj, në poezinë e tij paraqet edhe çështjet e ndryshme që kanë të bëjnë me poezinë, duke filluar nga çështja e frymëzimit deri tek çështja e vlerës së saj shoqërore. Poezia ka origjinë hyjnore, sipas poetit (”unë në këtë kohë kur ushqehem me helm / Ditën, natën, e mbys me tënden dashuri / Hyjnorja poezi”, (Motiv i ri”, f. 99). Ajo identifikohet me vetë jetën, fillimin dhe pafundësinë e saj  (“në fillim ishte fjala”, “Kënga e dritës”, f.35 ; ”Me folë domethënë me jetue” , “Dialog”, f. 83); është bukuria e jetës (“Kur them e bukur është jeta, / Mes ideve të mia tinëz hyn poezia” (poezia: “Jeta”, f. 129); forca për të përballuar e kaluar të keqen dhe vuajtjen (“Poezia është terapi”, “Poezia është shpëtim / klithmë e ëmbël me gëzim” (“Poezia”, f. 139) etj.
Kemi kështu, ndër të tjera, edhe dijen dhe vetëdijen e poetit për poezinë, por të shprehur mjeshtërisht nëpërmjet gjuhës poetike.
E gjithë poezia e N. Ukajt krijohet si përpjekje e poetit për të lartësuar artin poetik, për të shtrirë mbretërinë e artit, për ta krijuar e kuptuar poezinë si kundërvënie ndaj të këqijave e absurdeve të jetës.
Jeta, dashuria dhe poezia identifikohen aq shumë në poezinë e këtij poeti sa, shpesh, vargjet për njërën rrjedhin natyrshëm si vargje për tjetrën.
Poezitë e veprës Ujëvarat…, janë poezi të meditimeve të thella dhe të ideve të rëndësishme për jetën, historinë, aktualitetin, filozofinë, religjionin, letërsinë, dashurinë, moralin etj., sikundër edhe poezi të mesazheve të rëndësishme që i drejtohen individit, qenies kombëtare dhe mbarë njerëzimit.
Veçanti e shprehjes së fuqishme
Poezia e N. Ukajt është e pasur me ndjenjat e fuqishme dhe mendimet e thella, por edhe me elemente epike, të cilat, përgjithësisht, kanë kushtëzuar gjatësinë e vargjeve dhe të poezive.
Gjuha e kësaj poezie është gjuhë e pasur dhe substanciale, fjalët e së cilës, ngjashëm me gjuhën e Gj. Fishtës, janë të ngarkuara me ndjenja e mendime.
Për shprehjen e botës së pasur e të fuqishme subjektive autori ka përdorur figurat e ndryshme stilstike, të cilat për veçantinë e krijimit dhe forcën e tyre shprehëse, shquhen sidomos metaforat, simbolet, krahasimet, hiperbolat, ironia, epitetet, sinestezia, oksimoroni etj. Shprehja e erudicionit të poetit, pra edhe shtresa diturore e kësaj poezie, është e shoqëruar edhe me përdorimin e nocioneve të ndryshme, siç shihet që në titullin e veprës, dukuri, e cila nuk ka cenuar shprehjen dhe vlerën artistik të saj, duke u integruar suksesshëm në kuadër të kërkesave të tyre.

Qershor 21, 2009

NDUE UKAJ-LIBRI ME POEZI

Posted in Uncategorized te 9:34 pm nga ndue77

Ndue Ukaj

UJËVARAT E METAFORAVE

Poezi

Redaktor:

Petrit Palushi

Recezent:

Anton Gojcaj

Për të dashurit e mijë të zemrës,

Editën,

Luisin e Izablen

Botimet M&B, Tirane, 2008

VARIACIONE TË DALLUESHME TEMATIKO-STILISTIKE

(rreth përmbledhjes poetike “Ujëvarat e metaforave”, të Ndue Ukajt)

“Ujëvarat e metaforave” është përmbledhja e parë me poezi e Ndue Ukajt, pas një debutimi të disakohshëm dhe me sukses në fushën e studimeve, të kritikës letrare dhe të publicistikës.

Poezia e Ndue Ukajt, si një poezi që përpiqet të zbresë tek honi i shpirtit të njeriut, tek ai labirinth i çuditshëm, më së pari, na vjen në trajtën e një rrëfimi të dlirtë të autorit për vetveten, si jehonë e një shpirti të trazuar, dhe që njëkohësisht prezanton një krijues të përkushtuar, të mbështjellë me ethet e vëzhgimit dhe të krijimit dhe që e bëjnë poezinë e tij sa lirike, aq dhe gjysmëepike dhe dramatike njëkohësisht, sa fantazoide, aq dhe të prekshme për shqetësimet njerëzore që ngre, për temat e ndjeshme që merr dhe rimerr, për atë frymë ekzistenciale që funksionon dhe frymon në trupin e krejt poezisë.

Kjo ndodh, siç është thënë me të drejtë se “Duket sikur poetët do ta kenë gjithmonë punën që është bërë enkas për ta” (V. Simborska).

Poezia e librit “Ujëvarat e metaforave” nuk sillet brenda një rrethi të caktuar, të kufizuar tematik, por natyrshëm shpërfillet njëanshmëria tematike (që shpesh e ngushton rrezen e shikimit); kështu, tematika në poezinë e Ukajt merr më tepër gjerësi, përftohen variacione tematiko-stilistikore, shikimi i lexuesit nuk pikëzohet vetëm dikund, por përftohet e drejta hapësinore e depërtimit në shumë pika e pikëza të shpirtit të njeriut, çka kemi të bëjmë me një vështrim gjithkundshëm, por dhe me një depërtim tepër të hollë vetëm në trupin e atyre gjërave që mund të shqiten nga shumësia e gjërave dhe të vijnë si të tilla për të shkaktuar dridhje tek shpirti i njeriut. E, në këtë furtunë metaforash dhe hapësinë tematike, nuk mund të ndodhë që poezia të mos jetë më e pasur, më e lëngshme, më pranë shpirtit të njeriut. Rrjedhimisht, ndjesia do të jetë më e natyralizuar, efekti poetik më i gjallë, dhe lexuesi t’i rikthehet kësaj poezie tabloide (mataforoide) me një kënaqësi të re, si për të plotësuar krejt imazhet që mund të përftohen prej saj, duke e ushqyer vetveten me mendimin dhe dëshirën të mos i largohet asgjë prej këtyre imazheve. Brenda variacioneve të dallueshme tematiko-stilistike, shpalohen natyralisht variacione temëzash, variacione idesh, motivesh, trajta të tjera që gjallojnë për shkak të rrëfimit poetik.

Në përmbledhjen “Ujëvarat e metaforave”, koncepti i bashkëkohësisë dhe koncepti i së shkuarës janë vetëm pamja më në reliev e poezisë, është prezantimi parë se çfarë lëngëzohet në këtë poezi. Është, si të themi, vetëm një udhëzues ideotematik. Imazhet lëvizin nga njëra kohë fizike në tjetrën, ngarkohen me imazhe të tjera, rrudhet ajo çka është e tepërt, jofunksionale, dhe mbetet më së fundmi, thelbi i poezisë, mu aty ku komunikimi i autorit mund të jetë vetëm përmes vijave të shpirtit. Dhe në këtë komunikim, ndërfutet miti si pjesë e shkuarës, por dhe si pjesë e bashkëkohësisë. Edhe disa poezi në këtë përmbledhje (“At Pjetër Bogdanit”, “At Gjergj Fishtës”, “Nënë Terezës”, “Anton Pashkut”, “Dardania antike”, etj.), e japin rishfaqjen e mitit me pamje bashkëkohësie dhe lexuesi njëmend mund të shohë (të parakuptojë) mitin në trupin e bashkëkohësisë, si pjesë të saj, si refleks i detyrueshëm  i një të shkuare të largët dhe t’afërt.

Kam përshtypjen se në poezinë e Ndue Ukajt, ka përpjekje për të prishur disa shabllone që ekzistojnë në aktivizimin e metaforës (një lloj ndërlikimi i shprehjes, të sintaksës, të lëvizjes poetikë në tërësi, etj), çka do të thotë se autori, në këtë rrafsh, është në përpjekje ta shohë metaforën jo vetëm si një figurë thjesht poetike, por si një mjet të fuqishëm që ve në lëvizje gjithë pamjen poetike, me shfaqjen dhe joshfaqjen e vet. Kësisoj, krejt poezia në fjalë, mund të shihet lehtas si një poezi që funksionon vetëm brenda një shtëpie metaforash.

Është për t’u vënë në dukje se në përmbledhjen “Ujëvarat e metaforave”, ka një rimarrje të aktivizimit të poezisë së gjatë (nëse mund t’i marrim edhe si poema krijime të tilla si “Vetëm heshtje”, “Kënga e dritës”, etj.), dhe kjo formë transformuese, i jep më tepër vlera poezisë, e bën të dallueshme si poezi e imazheve të plota, shton kuptimësinë dhe dendësinë e mendimit, krijon mundësinë e një shprehjeje më të plotë poetike të autorit.

Si e tillë, poezia e përmbledhjes “Ujëvarat e metaforave”, është e mirëpritur, që vjen me kodin e vet të komunikimit, dhe duke u profilizuar si një poezi e një tematizimi dhe shprehimësie të veçantë, ku një ansambël metaforash ndriçojnë edhe pikat më të imta brenda shfaqjeve që përcjell poezia për lexuesin.

PETRIT PALUSHI

PËRLESHJE
Nganjëherë i kafshoj dhëmbët furishëm
Më mbetet gjuha në dhëmbë nganjëherë,
Me gjilpërë më duhet ta qep gjuhën,
Engjëllushka ime, jo pse dua, nganjëherë

Çuditem edhe me veten si i kafshoj ëndrrat.
Hahem me to deri në përgjakje
I kafshoj dhe përleshem me realitetin,
Nëpër net me ëndrra vjeshtore

Dhe pranvera me buzëqeshje dashurore
Hamendja për fitore mbyt trishtimin
I kafshoj ditët, edhe netët i kafshoj,
Të zeza si futa, netët e paperënduara,
Përgjakem krejt nganjëherë,
Me dhëmbët e mi të rëndë, të rëndë,
Sa shkëmbinjtë e Bjeshkëve të Nemuna,
Nganjëherë botën e zë gjumi n’mes të ditës,

Dhe aty përulet miti i fuqisë së qëndresës

Trulloset bota krejt e humbur përkundet,
Harron përuljen e gjurit bota nganjëherë

Bie në gjumë nëpër ninulla ledhatuese

Papritur tretet nga thartira që të qet zorrët

Tëhuajësohet mendja dhe humb imazhin në pasqyrë

Pema e Jetës zë rrugën në mëngjesin me vesë diellore
E unë, nganjëherë i vetmuar përleshem me botën
Dhe përhumbem në lakuriqësinë e poezisë

HAPAT E VEGJËL

E masë kohën me shikimin prej zogu

Atë ditë kur dielli rrëshqiste drejt perëndimit

Një korb parakaloi para syve tanë

E tokës iu zu fryma nga inati

Si s’u bë që ta kthej diellin

Aty ku puthi shikimin tonë përsëpari

Dhe rrugën deri në Kodër ta kaloja me pupla

Atë ditë kur shikimi im u tret

Toka  dridhej nga të ftohtit

Dielli u dha si femër mëkatare pas Bjeshkëve të Nemuna

Hapi i vogël për ta ndalë ishte pa përmbajtje

Shikimi im u mbyt krejt…

HIJA E KORBAVE

Në ishullin e pritjes vetmia e thartë

Dhe struktura e deformuar e seksit

Në lumin e kohës ecte zvarrë

Nuk e njoha Homerin as verbimin e tij

Me hapa të Akilit mas kohën që vjen

Dhe kilometrat deri matanë Itakës

Sythi yt kaltrosh përhumbet në lakuriqësinë

E natës së zezë ku tëhuajsohet mendja

Akti i çoroditur i shpirtit hije

Në të çarën e seksit tënd rrjedhin pikat

E dushit të ftohtë në ishullin e vetmisë

Drama e pashkruar në teatrin e gërmadhave

Dhe puthja e akullt që dogji sythin e përlotur

Një korb pa shikimin tim prej të dashuruari

Ditën me mendime të hallakatura

Dhe miti reflektoi fragmentin

E artit të shkruar nën hije korbash

Sytë nuk janë dritare prej motesh

As dyer të largimit nga trishtimi.

PIKTURA E DASHURISË

Mona Liza qeshte
Për të flasin aq shumë sytë e saj qiellorë;

Të njomë, të përmallshëm e të butë

Të veçantë sa s’gjejnë krahasim,
Për të flasin flokët e shprishura,

Aty ku atdheu i pasioneve ndërron trajtat

Dhe përhumbet bota para shikimit prej loti,

Tkurret si perde e hapur në skenë teatrore
E vockël bota përballë me shikimin që djeg

Dhe tërheq si magnet në botën e mistereve
Nën tisin e nurit të saj prehet qetësisht bota

Dhe nën presionin e heshtjes,

Numëron frymëmarrjet me damarë të fryrë

E shtrënguar nga plogështit e kohës
Për të flet gjoksi i mbuluar me hije misteresh

Një kafshatë për vargun e etur

Dhe gjitha ngjyrat e vizatuara në ata sy
Për të mposhtur mbrapshtitë
E pra, Mona Liza tek qeshte pëlciste nga dashuria

GJYQI PËR VJERSHËN TIME
Kështjella e drejtësisë s’mund të përmbyset

Me një të fryrë nga zgafella e gojës
Edhe nëse Jozefi K. vdiq si qen rrugëve të Parisit a Pragës
Procesi s’u mbyll e ai mbetet prapë proces
Të premtet e mëdha s’kuptohen pa të dielën e madhe.
Ç’faj ka poezia që e sulmon
Imunitetin s’mund t’ia marrësh as kur lakuriqësohet
Mjekrën time të pakrehur ndonjëherë,

Të rritur zjarreve përcëlluese
Mbuluar me merimanga gërdie
Edhe po deshe s’mund ta puthësh kurrë
Kjo poezi vlon për dashuri
Po deshe vraje, në varr mund ta vësh

Strukturën e mendimeve s’mund t’ia prekësh
Poezia është e panjollë
Po deshe vraje
Do pjellë gjarpinj, që sytë të t’i helmojnë
Macet e çartura vrapojnë gjoksit trishtueshëm
Po deshe vraje
Edhe nga varri shpirtin e trazon.

ALFABETI IM

Shkronjat si gurë zbresin

Në alfabetin me figura të pakuptimta

Fragmenti i jetës sime kthen në udhëkryq

Sikur nëpër ëndrra të çmendura

E nuhat ikjen deri në skëterrë

Alfabeti im

E zgjat rritën prej poezisë

Duke i zgjeruar pasionet deri në qiell

Dhe zanoret e afshit që shpërthejnë

Mbi sytë e mi

Pezmi i shkronjave të gurta,

Prish gjumin e kufijve

Në universin e kohës pa poezi

Si leckaman metropoleve të botës

Kërkoj këshilla nga poetë

Të kuptoj fjalën prej guri

Si i trazon mendimet abstrakte

Unë jam hapi im dhe rruga deri tek atdheu i poezisë

Në rrugën që prehet pas çdo ecje

Nga injorantë që vallëzojnë me zhurmën

Maratona e poezisë nëpër shpirtra të dergjur

Shumëzon ujin tamam si Krisht

ILUZIONI I FJALËS

Horizonteve të papara shtrydh kujtimet

Deri në pikën e fundit

I lidhja fjalët për iluzione

Me ngriheshin gishtat si shkëmbinj

Me tingujt e lehtë të kitarës

Ndërtohet ngrehina

Dhe iluzionit të fjalës

I vjen erë harrimi

Nëpër horizonte të papara ndrydhen  ndjenjat si në bronz

Në shtratin e çelur varrë

S’numërohen regjistrat e pafundme të dashurive

Vetëm fjalët lidhen për iluzione marrëzisht

PËRRALLA E MOÇME

Nga të vërtetat dalin rrenat si buburreca

Ndërsa këmbët tona nga turbulenca e mendimeve

Humbasin drejtpeshimin

Në kozmosin e fjalës e tundin pendimin

Një përrallë e moçme s’u tregua me shekuj

Pastaj për të njëjtën u bënë beteja të çmendura

Plot vite u rropat dora jonë prej hijesh,

Si flamur disfatash e arenë takimesh

Të gjejë gjurmët e t’vërtetës në ngrehinat prej lotësh

Trotuareve të akullta ku këmbët rrëshqisnin tmerrshëm

Ecën injorantët të vërsulur pas tempullit të marrinave

E mjerë ne për përrallën e moçme

KOHA SHUMËNGJYRËSHE

Me kërkue është art si me puthë diellin,

Me lundrue nëpër natën e braktisur, oh

Nga hëna bythprapë e ngjyrat e errëta

O natë e vetmuar me sy gjysmëqorre,

O kohë shumëngjyrëshe e trashur n’vete,

Lak e bërë mbi kokën time vallëzon

Kryelartë i shndrisin sytë e Ciklopit i ka

E sheh si i lëvizin këmbët e shpejta…

Akil s’është por fluturon si në beteja antike

Herë në Amerikë, e zë trishtimin në ëndërr,

Herë në Europë, e kap ankthi në shtrat,

Herë në Azi, e zë makthi në rrugë,

Herë zgjohet me kujtimet për kalin,

Bën dashuri në barkun e kobshëm

Dhe i ngatërrohen rrugët para këmbëve

Koha e pangjyrë, e paemër e pakënduar

E pashkruar, me muzikë të harlisur vallëzon

E çmendur përdridhet si vajzë në take t’larta

Cunam që s’i duron metaforat as ironitë

Me  struktura të deformuara deri në përjashtim,

Endet me shikimin e tretur në asfaltet moderne

Dhe s’gjen pandehëm krahasimi nga modernistët

As nga progresistët e posmodernistet

Nga injorantët e regjur me fjalorë demagogjish

Që kurrë s’ e kuptojnë artin e heshtjes

Për të mbytur zhurmën dhe gumëzhimën e frikshme.

Koha ime e përveçme në globin e ngulfatur

E paemër, e pagëzuar natën e braktisur me muzikë të harlisur

Me hije korbash e sorra të çartura

Si ngjan kurrsesii kohës së Virgjilit,

Me heronj të çmendur e luftëra absurde.

Madje s’i përngjan as kohës së Krishtit e Judës tradhtar,

Koha ime kurrsesi s’është koha e lumit të Heraklitit.

Më duhet të kthehem nëpër të, dy herë ta nuhas,

Dhe të ec nëpër kujtesën e trashur nga merimanga

E krimba që bluajnë pamëshirshëm.

I inatosur më duhet të mos pajtohem me Heraklitin,

Dy herë më duhet të lahem në të njëjtën kohë:

Në të njëjtin ujë një herë me zjarr përvëlues

Pastaj me artin e heshtjes dhe ujin e uratës.

Mes meje e kohës fluturon zogu pranveror

Me pupla të mërdhita e sythin e trembur,

E trazon pikëllimin e vizatuar në majën e Kështjellës së mendimeve

Kohën e grabitur nga leckamanë me lëkurëgjarpri,

Dardania ime e Shenjtë e goditur nga antikoha.

Dhe miti i harresës që çelë si lule çdo mëngjes

KRIJIMI

Zoti, gjashtë ditë krijoi pa u ndalë,
Të shtatën ditë
poetët i futi në Kopshtin e  Fshehtësisë
ua mësoi mjeshtërinë e ua caktoi misionin.
Vetëm një gjë qysh atëherë mbeti sekret:
Në cilën ditë të krijimit u zvarrit së pari mbi Dhe?

SI ZAKONISHT

Është mëngjes shpirti im

Shtrati im i lagur me lot

Më rikthen në epokën e poezisë

Në luftën time të pakompromis me metaforat

Për të mësuar si vallëzohet me ujq

E mërkura e përhimtë s’është sot

As e premtja e madhe

Krishti s’kryqëzohet në kryq

Ndërkaq kambanat e kishës bien si çdo herë

Shtrati im i mbetur peng

Hapëron nëpër hapësirë

Për të kap yllin e pritjes

Dhe një përgjigje për shumë dilema

DRAMË

Shalli i zi në qafën e rënduar

Dhe një shikim i përvuajtshëm

Treten ngjyrat e shndritshme

Dhe rekuizitat e zeza na marrin sytë

Një gomar pallë sa të shurdhon veshët

Dhe hijet e korbave mistershëm

Kafshojnë fjalët e aktorëve të rraskapitur

Një puthje prej Jude

E deh aktoren me emrin Çudira

Zhvesh brekët me duhmë shurre

Dhe i hedh në publik e llastuar

Akti i parë pa orgazëm

Loja zgjati disa minuta

Dhe akti i dytë i kredhur në soditje

Një gomar lëviz në skenë për të satën herë

Dy korba i bëjnë hije prej uji

Aktori i turpshëm refuzon të lakuriqësohet në skenë

Teksa mua perceptimi për dramën m’i gërryen sytë

As Godo nuk priti sa unë

KOMPROMIS

Fjala frymon jetë
Mesazhe jep
Edhe atëherë kur s’thotë gjë
Për këtë mos u hamend
Shiko poezinë
Çdo shkronjë të njomur me gjak
Varret në subjektin e saj
Beso në peshën e jetës
Në fjalën e vrarë në gjuhë
Beso në metafora
Në fjalën e brumosur që vlon në gji
Në kompromiset e vetëflijimit
Nëpër kabinete ofshamash epshore
Rritet shkurtohet njëqind herë mjekra ime
Bashkë me gjuhën që fjalët i mban të lidhura
Të heshtura në shpirt të ndrydhura lak

Bashkë me mendimet që i luftojnë muret e rrethimit

Kështjellat e çoroditura në sytë e mi
Gjarpri gojëhapur nuhat përulësinë

Dhe unë u detyrova të zhytem në heshtje

Në kompromisin e dhimbshëm me metaforat

Heshta derisa heshtja u shndërrua në zhurmë
Përsëri si për inat
Heshta derisa kënga në vargun tim shpërtheu
Nën mjekrën e pakrehur u tërbua heshtja
Nën qimet e pakrehura u dogj heshtja

KUJTIM I MERMERTË

Vjen dita jote poezi e mbytur nga pika e zezë në horizont,

Kujtimi i mermertë shtrihet për kohën e Komedisë Hyjnore,

Prapa hapave të molisur nëpër barrikada të panumërta

Rri hije shpirti im i etur për mijëra të fshehta

E shembur koha e pasioneve lakuriqe që fluturon si korb

Endet tamam si ylber mbi kokat tona të topitura nga betonet e gjithfarshme

Të përgjumur dehemi në universin e mendimeve shpërthyese

Ka me ardhë prapë dita jote poezi

Rri e qetë në hijen e magjisë

Dhe mos e zhvesh imunitetin e trashëguar nga Zoti.

Zeus s’ka mbi tokë, fli e qetë dhe përkunde kohën e hallakatur

Njeriun e përhumbur nëpër reklama çoroditëse

Dhe epokën e dokrrave, e zhurmës së gjithfarshme

S’ka vend për art, sa trishtueshëm, s’ka kohë për poezi

Digjen merimanga digjen fjalë e zemra bashkë

Në horizontin e pritjes prehet një metaforë në fyt,

I është zënë fryma, qan pa iu kuptuar dhembja,

E ledhatoj e në buzët e kallura të saj qetësohem

Kalendari im po tretet

Nga djersët verore që të djegin ballin,

Më duhet ta puth vargun e etshëm,

Sot nuk këndohet shpirti im,

Në vend të këngëve dëgjojmë zhurmë çmendurake

Rropatje kotas për të prodhuar hamendësimet e panumërta:

Herdo kurdo çdo gjë zë vendin e vet

E natyrisht, edhe poezia do jetë në fatin e saj të lumë…

THIRRJE

Muzë, mos fli hape sythin

Dhe më huazo zërin e kangës

Përkulem para teje

Digjem e flakë s’jam

Muzë, në fillim ishte fjala

Dhe fjala ishte gjithçka

Tanimë s’mbet gjë tjetër

Përpos fjala e dashuria

Më dëfto kufirin e jetës dhe vdekjes

Dhe mbretërinë poezisë

Në qytetin tim më kufij e mure

Më dëfto mbretërinë prej urate

Dhe më mëso të bëhem dishepull i fjalës

I muzikës së shpirtit të dëlirë

Që vallëzon kurrë pa ndalë

Më dëfto shumë

Se historia është nyje në këmbë

E shkruar dhe e rishkruar

Nëpërmjet gishtave të dridhur

Për të prodhuar mite

Dhe një kodër rrenash

E pra Muzë, këndo me mua

Dhe dashurinë që vlon

Në metamorfozën e kohës

Më dëfto Zoti im

Se dielli lind për të mirët dhe të këqijtë

Gjuha e zjarrtë shndërrohen në hije

Dhe shikimi im në horizontin e pritjes

Tek rikthen mendjen në ditën e djeshme

Dhe kundron strukturën e kohës

Në pikën e së nesërmes

POETËT VETMITARË

Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së qiellit thithte diellin

Kishte mbështjellë kokën me ëndrra

Që t’mos i harliseshin vargjet

Dje takova poetin e dashurisë së madhe

Rrugës së pyllit me ngjyra të panjohura

Kishte lidhë kokën me sytë e erosit

Që t’mos i çorodiseshin vargjet

Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së pluhurosur lëpinte gjurmët e tij

Kishte lidhë me histori kokën

Që t’i fashiste rrenat si koka prej gjarpri

Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së vetmisë së metaforave

Kishte dalë i lakuriqësuar

Të dehej në sytë e tij bota

Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Me matematikën e zemrës

Zgjidhte të panjohurat e bëra lëmsh.

NË KOHËN TEKNIKE

Në kohën prej aparature të gjithfarshme

Shpirti dergjet matanë kuptimit të esencës

Poezisë i zihet fryma si është më keq

Ndërsa një re e zezë shëtit mistershëm

Në universin tonë të hijes pa e parë

E vetmja që komunikon lirshëm në hapësirë

Është mbuluar nga batanije e betonuar

S’dëgjohet sot, s’ka kohë për dëgjim,

Veshët e kohës teknike shkurtohen

Brenda gumëzhimës së jetës nëpër kalim

Vetëm rropatje andej e këndej

Në kohën që na mashtron si hije

Dhe një hiq i madh që rritet mbi kokat tona

Si re e zezë në qiell

Sa dhimbje!

Askush s’dëgjon në të katër anët na bien daullet

Veshët e kohës sonë s’duan heshtjen as dëgjimin

Vetëm të flasin duan në të katër anët zhurmë

Askush s’dëgjon askush s’flet askush s’kupton

Nuk e di si mund t’i thonë kësaj kohë të pashpirt.

VJESHTA E SHPIRTIT
Fort e ndrydhur vjeshta
Bien lulet,

Gjembat ngulen në mish thellë
Merimangat ta zënë frymën
Përplasen fytyrës sime
Teksa terri i zi më kafshon buzën
Gjuha vlon gjak e kënga askund s’tingëllon
Në lartësi të qiellit gjemba kanë çelë
Sa i përgjakur qielli duket mbi këtë Dhe
Fort e ndrydhur vjeshta

Se i zihet fryma

UDHËTIM I VARGUT

Sot do marr rrugën e gjatë, që fund as fillim s’ka,
Më tha vargu sapo përqafova diellin pranveror

Ndërkaq Expresso ime ishte ftohur nga shikimi i thartë
Qielli s’mund të mblidhet në shuplakë,
Me grushta të mbushur plot pasione
Ngase fitorja është ndjenjë e budallenjve

Dhe është një mister që ndërkaq nuk hesht

Ndjenjat e lidhura lak i shpartallon poezia
Vargu ec, ec edhe nëpër gjak
Stuhive përmbysëse
Varreve djegëse
Vargu im peng jete

Zhytet në pellgun e harrimit

E mbyt trishtimin

KËNGA E DRITËS

Ç’është lumturia e të shkruarit, shpirti im?

Më thuaj me plot gojën, flake heshtjen mënjanë,

Nëse jo zgjatim i kujtesës sipas Hose Luis Borgesit,

Apo prehje me veten dhe për veten

Në terrin e zi të vetmisë së thellë,

Ku nuhaten të fshehtat e unversumit

Me gjuhën e të pathënave,

Me të pazakonshmet e ruajtura

Nëpër magje të gatuara me makth

O Zoti im, arti i shkrimit

Imagjinata e përtej lumit të heshtjes

I vret kohët me shikimin e Judës

*

Shpirtushka ime, koha e lumit të heshtjes është trazuar,

Murmurin zhurma, furtuna s’ka të ndalur

Tani po përgatis nisjen time drejt majës,

Së kodrës së dashurisë,

Është e paarritshme për hapat e vegjël

Aty përthyhet arti i të shkruarit me lakuriqësitë e natës,

Me gratë e picëlluara e ofshamat mbytëse

Me metaforat e gjalla që gjëmojnë rrufeshëm tokë e qiell.

Nuk mund të fshihet asgjëkundi,

Qyteti i ngritur në majë mali,

Si dishepull bindur në fjalë e në dritë,

Ec përkrah dritës,

I bindur se në fillim ishte fjala

Prej saj u bë çdo gjë e pa të s’u bë asgjë.

Shpirti im, s’më bën dot punë qyteti i zhurmës,

E sheh qytetin me ngjyra në majë,

Rrethuar me strofulla ujqish që uturijnë lemerishëm,

Gjarpërinj e krimba të mëdhenj,

Erë të qelbura që kundërmjonë vdekshëm.

*

E pra, engjullushka ime, kjo është rrugë e shoqëruar

Me kujtime të shkruara e të pashkruara e lëmsh të bëra

Me këngë të zorshme për zërin e çjerrën

Më duhet të nxitohem ta përfaq kohën që s’e njoha,

Të mësoj për ato që s’i përjetova

Diferencat e heshtjes dhe zhurmës

Prandaj qiriun e errësirës e mbaj me duart e mia të rënduara

Në ballin e djegur ku sfiliten- bëjnë betejë fjalët

Hahen metaforat me ironitë e dehura përgjaken përtokë

Luftojnë njëra-tjetrën s’e durojnë dot

*

As nuk e kam idenë të iki nga drita,

Edhe pse është larg, me kilometra, muaj e vite.

Ndoshta shekuj ka- thua ti me një mal dyshimi:

Çfarë domethënë kjo për një varg

Që ec me krahët e vetëtimës,

Me fuqinë e tërmeteve,

Pas shtatë fushave e pas shtatë maleve, duhet të ec

Qyteti i dritës është i rrethuar me gjemba që të mbijnë mishtë,

Me gjarpërinj e perandorë të ruajtjes së krimit,

Aty pranë kanë strofullat e tyre të pabesët, tradhtarët,

Diktatorët që çirren tërë ditën e lume për demokraci,

Dhe kontrastet e botës shihen si në pasqyrë të thyer

Kurvat dhe kurvarët, aty janë

Ka shtëpi të panumërta publike. S’ka libra e art,

Vetëm bordello me ngjyra të gjithfarshme

Ku bluhet makthi i dehumanizmit

Ka mes tyre mite të trasha sikur pluhuri nën këmbët e mia,

Dhe legjenda të shumëzuara sikur këpurdha pas shiu

*

Është rrugë e gjatë,

E lodhshme dhe duhet kaluar.

Ngritjet ramjet kanë emra të gjithfarshme,

Interpretime të përçudnuara nëpër dhëmbë të prishur

Nga pështyma me aromë pluhuri.

S’ka rëndësi, ngase ecja ka qëllimin e vet.

Tani është koha dhe duhet të marr frymë thellë,

Të heq të vjellat nga barku im i ngulfatur me pluhur,

Rrugës ndodhet Kopshti i Edenit,

Gjarpri i kuq e Kulla e Babelit në rënie

Dhe një mori orëligash që vallëzojnë më kokën në qiell,

Eva e lakuriqësuar si asnjëherë më parë, e dëlirë, e bukur,

Shtathollë e sybuzëgazë dhe plot afsh për kafshim

Dhe një degë e trashë e Pemës së Thatë

Oh engjëllushka ime, ku ishte t’ma kujtosh mrekullinë e shkrimit,

Metaforën e pandalshme në lumin e përmbytur,

Lumi rrjedh dhe ka qëllimin e tij.

S’e ndal dot rrjedhën, as nga barrikadat e mendjes së cunguar,

As nga rrezet e diellit që të pjekin prush,

As nga toka e djegur, shkrumb e etur për ujë

Ku piqen mendimet tona sfiliten e sfidohen

*

Oh, e dashur, të kam lodhur në qetësinë e lumit të dashurisë

Me prologun lodhshëm të metaforës së keqe,

Megjithatë të lutem ke kurajo të më dëgjosh:

Rrugës që kanë për të kaluar këto vargje,

Mund të jetë strehuar në ndonjërin kënd të vetmisë,

Një pjesë e ndryshkur e qenies sime,

Më duhet ta prek, edhe pse kundërmon qelbësirë

Mos u merakos, birit tonë Luisit asgjë s’do i ndodhë

Është imunë ndaj të palarave, pluhurit e pabesive

Ndaj urisë e miteve të gjithfarshme,

Është imun shpirtushka ime

Edhe ndaj diktatorëve e strofullave të panumërta me ujq.

*

E dashur, dëgjo dhembjet e mia të vjetra e të reja,

Dhe klithmën e lemerishme të artistit mistik, OH!

Dëgjoje lahutën e artistit që rri si qiell hijerëndë mbi ne

Dëgjoji të rrahurat e damarëve të tokës që pëlcet nga eshtrat e artistit

Me të cilët u ushqyen qentë… qen të çmendur e perandorë të vdekjes.

Arti i tyre është dekor si pudër kurvash

Dëgjoje një rrebesh i pafundmë po sillet rreth kokës,

Më duhet të ndalem, të marr frymë thellë,

Të lë mënjanë biografitë e trashë me gjak

Sepse zgjohen zogjtë nga foleja e qetësisë e na bëjnë zhurmë,

Të kthehemi tash te pylli ynë i fshehtësive,

Aty i kemi armët: vargjet, bukën, metaforat e trasha me ironi,

E pra, tash, gjërat do marrin kahje më të perfeksionuar,

Më duhet të flas shumë e të këndoj më duhet,

Është koha e jonë në universin tonë ka aq shumë vrasje,

Prishje të klimës globale, ka e dashur, përçudnim të moralit,

Dhe çdo ditë e më pak art,

Brohoritet furishëm Zoti s’ekziston

Nga turma të humbura në epshin e kohës

Brohoritet e dashur Zoti është i yni,

Të vrasim Zotin e të tjerëve, ç’trishtim e dashur.

Fëmijë të përdhunuar, vrasje të gjithfarshme:

Motive të mbytura në shikimin e verdhë

E apokalipsia s’është gati.

*

Prandaj më duhet të lëviz busullën e metaforës së përmbysur

Drejt majës së qytetit mbi kodrën e dashurisë.

Dhe ki mendjen e përcilli vargjet:

Kjo poezi, s’ka sy, por i duhet të shohë vëmendshëm

Kjo poezi s’ ka gojë, por i duhet të flasë shumë

Kjo poezi s’ ka veshë, por i duhet të dëgjojë

Ato që s’thuhen, dëshirat e heshtura e të panjohura,

Kësaj poezie nuk i shkon zëri, melodi përcjellëse s’ka,

I duhet të këndojë, përtej shtatë palë kodrave e maleve të dëgjohet,

Ditët po përplasen njëra mbi tjetrën,

Unë bëj udhëtimin tim me libra, art e dashuri,

Luisi biri ynë le të flejë në ëndrrat e lojës së ujërave të pafundme,

S’ka asnjë arsye të brengoset,

E pra, e sheh, ditët kalben, kundërmojnë qelbësirë,

Hidhërimin e Akilit më duhet ta mposht,

Ka kohë për të pabëra të shkruhet,

Kam shumë rrugë për të bërë,

Ende jam në hapin e parë, do të ec me këmbët e të shpejtit Akil

Me vete kam ndjenja të përgjakura,

Mendime të kafshuara nga egërsitë e kohës,

Kujtime që prodhojnë vdekje, frikë, ikje,

Kjo është bibla e pashkruar në trajtat e Ferrit,

Asgjë s’më bën të kuptoj si kalohet në Purgator,

Madje asgjë s’më bën të kuptoj ku është dera e Parajsës,

Me terrin hahem, hahem sa fort përleshem shpirti im,

Kuptoje betejën time, të lutem e dashur

Më duhet të mësoj rrugën e Dantes,

Ai bëri rrugën më të madhe në botë.

*

Tash dëgjo vëmendshëm: në portën e Parajsës s’ka roje.

Marr frymë thellë dhe përleshem me terrin hahem sërish,

S’e dua asnjëherë. Duhet ta flak

Kemi luftuar e dashur me shekuj me terrin e padrejtë.

Ti s’pajtohesh me mua, terri është qetësim i shpirtit,

Shtrat e epsheve tona, më thua,

S’ka metafora, histori as fabula për artin e dashurisë

Unë të puth butësisht… qetësisht dhe më duhet të them,

Më le mua të ec në dritë e dashur…

Dua ta kaloj këtë udhëtim nëpër dritë.

Asnjëherë s’i kam besuar errësirës,

Kjo s’është lojë fjalësh as simbole surealiste

E dashur, para se të nisem në hapat e parë,

Gjarprin tek pragu i shtëpisë mos e shkel,

Ec si një baletane mbi lëkurën e tij, s’do të kafshoj,

kështu i përvijohesh tradhtisë,  pemës së vdekjes

Pas disa hapash e gjënë pemën e jetës

Gjithsesi nisja jonë duhet të kaloj nëpër kronika të shumta,

E duhet të mësojmë shumë gjëra,

Misteret e panumërta që ruan “bibla jonë e heshtjes”,

Gjithsesi më duhet të kuptoj të pakuptuarat e të pathënat

Të pashkruarat dhe enigmën që më cytë drejtë malit të shenjtë

Si ndodhi që për besim ndaj Zotit

Abrahami të provojë vrasjen e të birit…

Oh e dashur, sërish më duhet të ndalem,

Një çikë pauzë më duhet, është rrugë e gjatë,

Frymëmarrja ime është paksa e lodhur,

Më duhet të përshkoj shtatë palë kodra,

Male, pyje me bisha të shumta,

Rrugë të boshatisura nga nëna të devijuara,

T’i përgjigjem pyetjes:

Ku e gjeti Abrahami besimin për të vrarë djalin vetëm për besim ndaj Zotit?

Kohët puqen, herë puthen e herë urrehen

Në kohën e paemër baballarë vrasin e armë gjëmojnë,

Dhembja humb kuptimin

*

O Zot ç’përfytrim i trishtueshëm më ngjall makth

Ç’oqean i madh që gjendet para hapit tim.

Më duhet ta kaloj në këmbë.

Si mos të trembem nga stuhitë  detit,

Tërbimet e përbindshave të tij,

Nga valët që puthen natën më qiellin egërsisht.

Koha ec me shpejtësi e dashur,

Koncepti i kohës më ka përbirë në ujëvarën e metaforave,

Të armatosem duhet nga pabesitë e kohës,

Dvarrësit e ideale, rrënuesit e poezisë.

Prandaj të jam përberë të mos ecim nëpër terr, nuk ka besë.

Ora po puthitet, kambanat kishës rrahin,

Ta ndezim një qiri për të shpëtuar dashurinë

E sheh si rrënohet çdo ditë, në të katër anët sulmohet

Të kurorëzojmë vetën e bashkë me të

Dashurinë dhe udhëtimin tonë.

O Zot, sa pak Don Kishotë ka bota

Sa shumë që ka nevojë për ta,

Për diell të zi nuk kemi nevojë s’kemi syze për të mbrojtur –

Do thoshte  miku i im poet.

E dashur, koha na thërret për kremtet e ringjalljes,

Të rrëfehemi para vetes dhe identitetit tonë.

*

O shpirtushka ime e sheh ka mjegull

Duhet të biem në lumin e gjumit tonë,

Të mos e trazojmë për asnjë sekondë të nesërmen,

Dielli sapo të lindë do të nisim pelegrinin tonë,

Rruga është e gjatë ne jemi bashkudhëtarë të erës,

Do të triumfojmë e dashur,

Tash mbylli sytë, bota po pushon në atë shikim,

Unë përleshem me metafora hahem me terrin e zi,

Nesër sapo të hiqet mjegulla, të bjerë rrezja e parë mbi dhe

Nisemi për në pelegrin…

Qyteti në majë të malit na pret me padurim.

Është qytet imun ndaj akullit, sëmundjeve, të ikim tash…

VETËM HESHTJE

E dashur… më pyete me shikimin e vrarë

Në pikën e panjohur ku derdhet heshtja jonë
… Unë rashë në krahët e heshtjes si fëmijë

U përkunda derisa sytë e mi panë zjarrin… flakën

Nën duart e ëmbla të heshtjes…
… Dhe pashë pikën e paparë nga ti:

Atje, e dashur është metafora e poetit ku s’do e shohësh dot…

*

Lehtësisht pëshpërite se heshtja është e ëmbël.
Prapë heshtje dhe ti pëshpërite e trembur,
E dua vetëm heshtjen ndërkaq ajo u plandos

Unë rashë në krahët e saj si fëmijë u përkunda,

Derisa sytë e mi panë zjarrin nën duart e heshtjes.
Si gjithmonë vetëm heshtje dhe qielli i vizatuar

Si femër e përthyer në ngjyrat e piktorit
Hënë e shndritshme vetëm heshtje dhe ca dënesje
Të herëpashershme, lehtësisht luhatet si në teh shpate

Koka ime mes heshtjes e zhurmës, kah t’ia mbajë më përpara

Shpirti im e sheh si digjet mjekra ime e palarë

E sheh, mos ta trazojë heshtjen adresës së panjohur,
Në heshtje bredh në mënyrë rraskapitëse

Me gjymtyrët e mia të rënda e të copëtuara nëpër kohë.

Kohë e vështirë e është kjo për metafora

Moti i kujtimeve të pashkruara asnjëherë të kënduara
Shpirti im përtej heshtjes shoh një ëmbëlsi

Pikërisht në pikën që ndan heshtjen dhe zhurmën,
E paprekshme, është e shenjtë e delikate.
Sa larg gjendet! E, para se të përcaktohem për njërën,
Më duhet të pyes, të lutem, sërish në heshtje:
Ta vras apo mos ta vras heshtjen … më thuaj!
Mbi gjakun si lumë të saj, të ecë bashkë me qiellin,
Me zhurmën e tingujve të padëgjuar më parë,
Me trajtat e poezisë së pashkruar më parë,
Ne refrenet e këngëve të pakënduara më parë,
Me portretet e pikturave të papikturuara më parë.

*
Më thuaj e dashur, cila ia vlen!?

Ta vras a mos ta vras heshtjen,
E bukur si asnjëherë, më the duke gërrhatë si gjumë:

Lum’ ata që besojnë në dashuri,
sepse atyre iu përkasin thesaret e panumërt të tokës;
lum’ ata që besojnë në dashuri,
sepse atyre iu përkasin thesaret e panumërt të qiellit;
lum’ ata që gjunjëzohen për dashuri,
sepse në katër këndet e botës kanë shikimet e shumëfishuara;
pastaj serish më the:

lum’ ata që besojnë në dashuri,
sepse i përkasin Krijuesit

Për shtatë ditë krijojnë botën prej asgjësë.
Lumenjtë kanë një nisje dhe një fund,
derdhen dosido shpirti im në qëllimin e tyre,
e, unë asnjëherë s’e kam analizuar atë qëllim.

Më duhet të marr një çikë pauzë.

*
T’më kuptosh zemra ime duhet të shkëputem nga gjoksi yt epshor
E të hidhem në krahët e monologut,
Aty më duhet të kërkoj kohën time të pashkruar,

Është trashë koha ime aty,
Pluhuri si marimangë gërdie ka lëshuar shtat,

Dhe një e zezë vrasëse sillet si ylber

Ndërsa gjarpri  nxjerr pas secilit pickim kokën lart

Dhe molla e kafshuar në mëkat mbetet e thatë

E gjithë kjo ka një aromë mbytëse
Të papara në filma tragjedish hollivudiane,
As nga gjyshi im, as nga stërgjyshi im, as nga prindërit e mi,
E pra, më duhet dosido ta ngjesh e ngjesh mirë këtë temë,
T’i fërkoj me freskinë mëngjesore legjendat e mitet
Që janë pështjellur si lesh i pakrehur nën këmbët e mia.
S’ka alternativë shpirti im, më duhet
Ta trondit fjalën e qelbur,
Do kundërmojë pakëndshëm, helmushëm… duhet të durosh!
Ose ti fli e qetë, sërish do kthehem në gjoksin tënd
E të prehemi në qetësinë e lumit të dashurisë.

*
Mos harro, lumi rrjedh përgjithmonë,
Anipse nganjëherë valët e tij ndryshojnë
Trajtat, ritmet, përmasat.
Dhe ja ku dolëm, lumenjtë rrjedhin dhe derdhen

Në një cak. Ky është qëllimi i tyre.
Pastaj e trembur prishe heshtjen, pa më dhënë përgjigje;
Cilën ta vras heshtjen a zhurmën, shpirtushka ime

Sythi yt preku qiellin si engjëll dhe
Më pyete me shikimin e vrarë
Në pikën e panjohur: Ku derdhet heshtja jonë?

Më bërtite në ligjërimin tënd të pazakontë
Unë s’të thashë asnjë përgjigje, madje asnjë fjalë,
Asnjë shikim, madje as përqafim,
Asnjë puthje të qetë në dridhjen e parë që pësoi heshtja,
Në goditjen e parë që pësoi imazhi i saj i trembur.
Dhe shikova pikën e paparë nga ti: Atje,
E dashur është metafora e poetit ku s’do ta shohësh dot.

*
Dhe një gjë ta kesh në mbamendje:

Atje nuk shohin sytë e zakonshëm.
Ti, si asnjëherë nuk e ndale kureshtjen
Të mësosh pse duhet heshtja për ta thënë!
Ato që bota s’di t’i kultivon në regjistra
Dokumentesh burokratike,

Ku bibliotekat ruajnë rrena që rriten deri në qiell
Në fjalime e konferenca të panumërta absurde,
Në ligje të panumërta që të pëlcasin kokën,
Në teatrin absurd beketian,
Ku dramat antike e moderne janë bërë lesh…

*
Në trajtat më çoroditëse biseduam për procesin,

E ndërlidhëm me krijimin,
Zotin e paparë dhe shtatë ditët e magjike mbi tokë:

Ai tha dhe u bë mësim i përjetshëm

Në fillim ishte fjala, pastaj Adami, Eva

Një gjarpër i kuq mes tyre e dashur,
Çuditërisht u gjend, e kupton?

Kjo histori që ka një analogji rrënqethëse
Është e rënd të mbahet mbi supe,
Dhe procesi nuk u ndal, ai ende është proces.
Rrugëve të Parisit apo Pragës një personazh vdiq si qen,
Por të mos harrosh, ai mbeti proces dhe sërish u ngjall.
Tash më duhet t’i them mjaft më dialogut tonë të pazakontë,
S’do na kuptojë as heshtja jonë ndoshta, askush,
Ta vrasim zhurmën atëherë.

*
Unë sërish do të kthehem në gjirin tënd, butësisht me prit,
E dashur do të kthehem dhe do përkundem në mallin e heshtjes.
Se dilemat e mëdha me qenë a mos me qenë, nuk sqarohen me heshtje,
Më duhet zhurma, fjalët e lidhura me kuptimet e zorshme,
Për veshë të shurdhër e koka të trasha!
Tani po ec pas zhurmës,.
Bota e çartur vrapon si në një maratonë të pafund.
Ne lojtarët e parëndësishëm, poetët, të dashuruarit e gjithfarshëm,
Gjendemi nga parafundi a fundi, aspak s’ka rëndësi,
Mos u brengos të lutem, ne jemi në maratonë,
Dhe kjo s’është alegori për të pagdhendurit,
Mos e pandeh as për humor sarkastik, as tallje.
Është hera e parë që kam frikë, por mos më pandeh për frikacak,
Kam frikë, në palcë e ndjej,

Ashtu siç ndieja butësinë e trupit tënd në heshtje, shpirti im.
Megjithatë duhet të ec,
Nuk kam kohë të pres, duhet të ec…
Rrugës ka shumë gjarpërinj,
Ka mace të çartura që vrapojnë drejt meje,
Fëmijë të lënë rrugëve, e dashur… ka perandorë të vdekjes,
Ka diktatorë që jetojnë për të vrarë

Sa shumë ka të tillë shpirti im!
Po, syresh që shumëzojnë urrejtjet me spermë rrugësh,
Ka kurva që kërkojnë të dehem me to,
Të bëjmë dashuri në mënyrën më të çmendur,
Ka para e thesare të shumtë,
Më duhet të kaloj mespërmes tyre si Alkimist.
Mos u brengos asnjëherë, s’do të dashurohem në shkretëtirë,
As në arabet e çmendura për dashuri,
Ke besim, asnjëherë mos dysho në misionin e fjalës;
Të ta përkujtoj se Penelopa s’ka pritur kot,
As Odiseu nuk ka kërkuar kot natyrisht.

*
Dhe ja, sërish dolëm tek qëllimi,
Kemi arsye të ngrehim dolli e dashur,

Para se të nisem krahëhapur drejt qëllimit,
Më duhet të heq të ftohtit, nata po shkon në të sosur,
Nesër duhet të kërkoj,
Lëkurën e frikës më duhet ta heq, të lakuriqësohem.
Po agon ditë e re,
Disa zogj trokasin në dritaret tona me ritme mallëngjyese,
Mos u përmallo, shpejt do kthehemi në folenë e heshtjes,
Tash, sapo të bjerë rrezja e parë e diellit mbi tokë, nisem
Drejt zhurmës, nëpër shtatë palë kodra e male,
Deri në qetësinë absolute të cilën e njeh vetëm misteri i ironisë,
Kam shumë rrugë për të bërë në universin e gjatë,
Rrugëve me përplot kthesa, rreziqe e tundime!
Je e vetëdijshme e dashur, ka dreqër me brirë, mjekra të pakrehura,
Të shpallur profetë e antikrishtë, zotëra e zotërinj padronë,
Të atillë që na përbejnë në Zot e Tokë,
Mos u merakos, kam për mburojë metaforat,
Për armë ndjenjat, për misionin fjalën,
Për fe dashurinë, për kurajo poezinë…
Tash do përqafohemi fort,
Rrezja e parë ra mbi tokë dhe mbi këtë varg,
Më duhet të them fund por jo lamtumirë!
Do nisem tani…’

NË PASQYRË THYHEN KUJTIMET

Përdridheshim e i shtrëngonim dhëmbët,
Gishtërinjtë i mblidhnim grusht,

Sa fort shtrëngonim duart
Teksa vjeshta puthiste natyrën,
Ne strukeshim në folenë e dashurisë,

Thellë e më thellë, Engjëllushka ime

Të vetmuar me erën si bashkudhëtare,

Na mjaftonte heshtja dhe dy trupat e etur

Për të mësuar gjumin e lumturisë

Lumin e rrjedhshëm dhe këngën e afshit

I vështronim të hutuar kohët si putheshin

Herë me afsh e herë me urrejtje ujku,
Të strukur në folenë e dashurisë,

Teksa mësonim të fshehtat e jetës
Kur erren kohët, shiu pushon,

Çelet natyra, qielli heq lëkurën e zezë,
Më pëshpërite në vesh – vetëm dashuria zbrazëtirat mbulon
Në s’dinim nëse ishte ditë e hënë a e premte e lodhshme,
Gishtërinjtë i mblidhnim grusht,

Sa fort shtrëngonim duart
Nëpër ëndrra mëngjesore pa kalendar

Mësonim ëndrrën e paparë

Dhe gjumin e dashurisë nuhasnim
Numëronim frymëmarrjet dehëse,
Psherëtimat e padeshifruara folesë të dashurisë
Kilometrat e pakaluara që prisnin ecjen tonë
Dhe ofshamat si të çmendur lumin e pasionit
Si engjëj kapeshim e kapeshim pas yjeve,
Për të kapë pikën e fundit,
Përdridheshim e shtrëngonim dhëmbët,
Me kupën e dashurisë mbi krye,
Drejt Pemës së Jetës lumit të dashurisë
Gishtërinjtë i mblidhnim grusht,
E në ballë valëviste flamurin e ri,
Betejë e përjetshme për triumfin: dashuri.

MALLI

Zemra ime mbëltohet
Me sytë e tu
Që rrugëve heshtur përplasen
Presin dhe vetëm presin
Mbi majën e kodrës së dashurisë
Një re diellin e mbyti
Fjala e vrarë nuk shkruhet me shkronja të njoma

Se duron ironia e thartë
Unë (s) pendohem për fjalët e pathëna
Zemrën time
Krimbat e bluajnë apo s’e bluajnë
Koha le të nuhatet në mendimet e tretura

Ngjyrat e kohës janë pa shije

Dhe tundja vend e pa vend

POET ME U BA

Mos u bëj poet nëse s’mund të vdesësh
Për secilën fjalë, për secilin varg.

A. Shkreli

Dje jetova për sot Poet të bëhem.
Ëndërrova gjatë
Nëpër natën e gjatë që humbi në horizont,

Në natën e veshur me lëkurë muzash
Recitova dymijë herë këshillën poetit
U përgjaka në ëndërr sa trishtueshëm i kafshova vargjet,
Thonjtë më mbetën në vargje pikëllueshëm
Kupa e Enigmës për pak sa nuk u përplas ballit tim,
Aty ku bluhen mejtime për Ty,
Ku zihet dielli e vullkanet e panumërta.
Në teh të dilemës recitova vetës dymijë herë këshillën e poetit
Me vargje s’mund të prekësh thellësitë e Tokës e lartësitë e Qiellit
Për vargje nuk vdiqët,  thonë të pagdhendurit për poezi
Sot jetoj për nesër…
Poet të bahem
Me qirinj të mbyt terrin kafshues

*
Mbi Kopenhagë shfaqen re të bardha shiu.

Ngjyra blu s’ka më në qiell

Ca ide marroqe bredhin nëpër hapësirë

Teksa maratona e kuptimeve peshon rëndë në kozmos

Në majat e poezisë aty ku puthitet qielli me tokën:

Të ecësh nëpër Ferr, Purgator për në Parajsë s’është gjë e kotë,
Ku sytë e rëndomtë s’shohin gjë,

As sytë e kaltër të suedezeve shtatholla
Vetëm gjunjët e përgjakur dinë të ecin pafundësive,
Dhe sytë e Mona Lizës shpojnë kështjellat antike

Fortësinë e mureve të mendimeve.
Ca yje të përgjakur pikojnë si kujtime kohësh,
Sa mistershëm pikojnë mu në ballë të poezisë.

Dhe pra poet me u ba domethanë
Me u çjerrë sa herë të bjerë shi mbi tokë,

E sa herë të ketë rreze në qiell,
Me u ushqye me vargje, poet me u ba,
Domethënë me fluturue sikur zog nëpër qiell,

Me prekë sa e sa thellësi.
Me shkue te Kodra e Dashurisë,
Ku puthen qielli e toka, me pa çka nuk sheh bota.
Ku nuk shkohet me këmbë, veç me gjunjë të sakatosur.

Me u ba poet domethënë me besue në dashuri,
E me pika uji me mbushë oqeanin e thamun: Dashuri e Poezi.

QIRIU
Ditën e parë të javës së madhe

Në mesditë dielli u zbeh

Terri na thithi sytë

Dhe qiriu doli nga bodrumet

Mori trajtat prej dylli
I ndezur për shndritje
Të mbytë errësirën
I ndezur për ngrohje
Në një dimër të ngrirë
Errësirës së pafundme
Në një natë veshur me uturimën e ujqve
Qiriu
Nuk u përballoi erërave
Deri sa gjithçka mbeti errësirë e pafundme

TEK KËSHTJELLA E HAMLETIT

Zbres rrugës së heshtjes,

Mbi koka tona rri qielli hijerëndë

Anija çan detin e trazuar,

Për të prekur dhembjen e bukur

Matanë timonit rri Kështjella e Hamletit,

Misterioze me heshtjen që trazon

I shoh sytë e pikëlluar të Hamletit

I djersitur nga trazimet,

Dhe mallkimin që pikë nga qielli

Vizatuar mureve të larta

Ku sytë e mëmës tradhtare,

U dehen në mashtrim

Dhe këmbët e përvuajtura të Shekspirit Hyjnor

Dhe botën si i pushon ëndrrat,

Bashkë me ankthet dhe trishtimet

Në atë Kështjellë.

GJASHTË SHKRONJA…

Gjashtë shkronja si rrumbullakim i gjashtë ditëve të krijimit mbi tokë
Të shtatën ditë Kopshti i Edenit ishte shtrat i etshëm për dashuni
Eva nuk humbi kohë të zhvishej!

Më gjashtë shkronja mbushen lumenjtë
Në drejtime të kundërta ecën bota,

Me gjashtë shkronja gjen pikat e bashkimit
Me gjashtë shkronja edhe kodra që prekin qellin mund të ngrihen

Vetëm me gjashtë shkronja mund t’harmonizosh miliona vargje,
Të këndosh pa u ndalë, si zog pranveror në katër këndet e botës ta përhapësh këngën
Me gjashtë shkronja shkohet mbi retë e qiellit e në terrin e thellë të tokës,
Me gjashtë shkronja mblidhet bota në shuplakë dore:
Dashuri

KOHË E ZEZË

Kohë e dhunuar

Parakalojnë kujtime

Si nëpër teh shpate ecin pafund e pa qëllim

Maratona e ideve ndalet në mes tregut prej hajdutësh

Rrugëve me bisha dhe lypsarë hijerëndë

Parakalojnë kujtimet sikur në batalione pushtuese

E  parada tradhtish defilojnë

Në sythin e pafajshëm

Zbehet ngjyra e jetës

Në gijotinë vihen idetë

Dhe mbytet shpata

Njolla gjaku të pashlyera

Vritet koha keq

Ditët njëra mbi tjetrën qelben

Kohë e zezë

Dhe rruga për në pyll

Dehumanizon…!

AT PJETËR BOGDANIT

Sa vështirë e patë t’i mbërthesh gjitha ato male në gjoks

E ti, si shkëmb i rrëmbeve me një gisht

Vërtet ishe shkëmb,

Dhe mbi atë shkëmb u ndërtua shumëçka

Pastaj u rrënua gjithçka

Përpos idesë tënde

Një qen i zgjebosur që të kafshoi për së vdekuri

Defilon gjithë ditën nëpër Prishtinë

Hasi është më i bardhë se bora

Dhe nuk shihet nga Prishtina

Çeta e ideve tua gërryen tokën nënë këmbët tona

Na çart shikimi yt prej shkëmbi

Dhe frikohemi ngase qenin akoma s’e kemi lidhë

Megjithatë, Atë i dashur,

S’na the asnjëherë

Si kapërtheve me një frymë perandorinë e vdekjes

Dhe e ia prishe gjumin prej bishe

S’na the si i mblodhe gjymtyrët pas shtatë kodrave e pas shtatë maleve

Dhe Bjeshkët e Nemuna i bërë të shenjta

Nuk na kallëzove si i kalove me një hap gjitha ato male

Për të shkruar historinë në rrënjë që kalbeshin keq

Mu në zemër të tokës sime

Aty ku të përbaltën

E mbi trupin tënd u ushqyen qenë të çartur,

Dhe nga eshtrat e tua u ngritën tempuj të gjithfarshëm

Asnjëherë këtë s’na e the, At i dashur

AT GJERGJ FISHTËS

At Fishta dinte të dashuronte,

Të qante me lulet e vjeshtës,

Dhe hutat e trishtueshëm

Të këndonte me zanat e pranverës,

Atë Fishta dinte të dashuronte aq shumë,

Sa të flakëronte zemërimin,

Në kupë qiellit ta pëlciste,

Me zana e heronj dinte të këndonte e të qante

Edhe në derë të parrizit, si Dante dinte të notonte,

Prej Shën Pjetrit për Arbërinë të mësonte

E pra, vetëm Atë Gjergji dinte ashtu të këndonte.

NËNË TEREZËS

Atdheu yt brenda kozmosit

Nuhat dhembjet çdo cep të botës

Dhe tejkalon kufijtë e hekurt të urisë

Duke demantuar gjitha idetë e marra

Se bota s’mund të pushtohet pa armë

Me bujarinë arbërore

Shikimi i yt prej tërmeti

Paralelisht

Puthi dhembjet dhe urrejtjet

Me dashuri ndërtoi kështjellën e pamposhtur

Nga uji i lotëve prej të varfërve të gjithfarshëm

Në çdo cep toke nga një pikë uji dhe pak bukë

Ujite kohët dhe lulet e fikura

Duke pagëzuar përjetësisht emrin shqip

ANTON PASHKUT

Oh, një yll në qiell u këput,
Në buzë të detit të egër ra,
U dogj, sa çel e mbyll sytë u dogj
Një yll,
Oh, sa klithmë e lemerishme,
Bërtet qielli e mërdhin

Vishet me lëkurë të trashë
Toka gjëmon me bubullimat e furishme,

Me oshtimën e valëve të detit idhnak
Oh, sa psherëtimë e thellë, e mistershme,

Sa trishtuese e sa e ëmbël
E fshehur, e ruajtur me shekuj në harrim,

Oh, mister i përjetshëm,
Klithmë e pashpjegueshme
Në zemër të artistit mistik,
S’kuptohet dot kjo klithmë,

Kjo ofshamë mbytëse
Pa i numëruar shekujt në gishtërinj,

Pa i përshkruar me imtësi dashuritë,

Gratë e lakuriqta dhe psherëtima

Gjatë kafshimit të mollës së ndaluar,

Gjarprinjtë rrugëve të kryeqendrës sonë

Dhe pema e mbjellë në urën e jetës

Pemët e thara dhe toka e mykur
Pashku,

Një klithmë të madhe la testament…

DARDANIA ANTIKE

(Ibrahim Rugovës)

Kur t’lypsej me veshë lëkurën e Dardanisë antike

Të rrudhur e të përdhosur

Nëpër shekuj të harruar dhe pluhurosur

Ne s’dinim as për Florin as për Laurin

As për ëndrrën e ringjalljes

Në mësove shumë

Shkëmbinjtë dhe zemrat e ngurta t’i bëjmë të qajnë,

Të qajnë edhe gurët, edhe gurët të qajnë

Me lotin e tyre të ujisim shekujt në harrim

Kohët e zeza t’i zbardhim, t’i zbardhim kohët e zeza

Të mbjellim Pemën e Jetës

O Princ, kur t’u kërkua të veshësh lëkurën e Dardanisë Antike

Hoqe të mbathurat nga këmbët

Dhe shekujt e harrimit i kape me shuplakë dore

Lak i lidhe shekujt fort e më fort

E me yllin e shenjtë në ballë ece, ece…

Tundej e tundej pluhuri i kohëve të zeza

Ne na zihej fryma

A, nga buzët Tua dëgjonim:

Hiqni të mbathurat nga këmbët,

Ngase vendi ku shkelim është  i shenjtë

Ne trishtoheshim nga heshtja e magjishme e ëndrrave shekullore

Trishtoheshim nga nata e gjatë

Për premtimet e Tokës së Premtuar

Sa shpejt kënga mori malin, fushat, qielli këndonte, këndonin edhe zogjtë

Zogjtë bashkë më qiellin bashkë me fushat

E zëri Yt u shndërrua  n’simfoni

Ne ecnim dhe dëgjonim peshën e rëndë të Fjalëve

Dardania, ky Vendi Ynë i Shenjtë

Ëmbël tingëllojnë tingujt e magjishëm të muzikës së fjalëve tua

Vendi ku shkelim është i shenjtë

Kur buzëqeshja t’ngrysej

Ne dridheshim në ankth

Çdo të premte si Krisht na dëftove profecinë e ringjalljes

Të mësuar në pluhur e errësirë,

S’dinim as për dritë

As për këngën e dashurisë

Çdo kohe i dhe shpirt, me shpirt i mbushe kohët

Shekujt e harruar, shekujt në trishtim

T’pllandosur thellë e më thellë me shpirt të egërsuar

Historia e çnderuar përballej me egërsinë

Ballëhapur nëpër flakë zjarri ece e ece

Atë ditë kur vdekja t’i puthi buzët

Kënga t’u ndal në majë gjuhe

Në lot u shndërrua Dardania

Qanin fushat, malet, o sa shumë qanin

Qante buzëqeshja jote, drithërimat dëgjoheshin n’qiell

Qante refreni i ëmbël i këngës, o sa përmallshëm qante

Që askush s’mund ta këndojë më si Ti

Pluhuri shekullor i shkundur

S’jetonte

As Dardania e rrudhur

Vetëm fjalë të shenjta, të shenjta bekimi dhe dëftimi: Dardania e Shenjtë

Ne pamë ëndrrën tënd të fashitur nga vdekja

Sa triumfalisht këndohej

Jo vetëm nga ata që këndonin Ilirisht

Atë ditë kur vdekja t’i puthi buzët

Në humbëm diellin, ngrohtësinë e tij

Atë ditë ku vdekja t’i puthi buzët

N’ katër anë dëgjonim zërin e Kangës tande

Uashington, Bruksel, Vatikan, Londër, Berlin:

Kosova, Dardania, Ky vendi Ynë i shenjtë.

Atë ditë kur vdekja t’i puthi buzët

E Dardania u mbyt në lot

Qielli galdonte

Sa mrekullisht u bashkove me, më të dashurit e Tu, që aq shumë i mbaje në gojë,

Gjergjin e madh, Bogdanin, Nënë Terezën, Papa Gjon Palin e Dytë

Ne dridheshim deri në palcë dhe fshinim sytë,

Teksa kënga jote dëftohej  e dëftohej:

Pas së Premtes së Vdekjes vjen E Diela e ringjalljes

Na shpalle Ringjalljen triumfalisht-por tash me sy të vdekur

Poetët mbetën pa fjalë, pa fjalë mbetën poetët

Grigja këndonte refrenin tënd, që askush s’mund ta këndon më si Ti,

Jehonte, o sa furishëm jehonte:

Grigja sa mirë këndonte: të duam Dardaninë Antike, këtë vendin Tonë të Shenjtë.

POETI
Rifat Kukajt

Ai si orakull,
Copëzat i bane të tana,
Të tanat i bane copëza.

Këndoi për fëmijë, bëhej fëmijë.
Këndon për qiellin, shndërrohet në dashuri

Poeti u lut e këndoi si Krisht:
“Leni fëmijët të vinë tek unë, sepse vetëm atyne iu përket mbretnia e Hyjut”
Me magjinë e mësuesit,
Me zë të Orakullit, u shndërrua në kor, në kor u shndërrua e ambël kumboi

Poeti këndon, këndon o sa ëmbël që këndon,
Edhe kur ka vaje në tokë, edhe kur qielli vner hidhërimi lëshon,
Eh, vetëm poeti ashtu di të këndojë.

Poeti këndoi, pa u ndalur këndoi, o sa mirë këndoi,
Edhe kur qielli qante,
Edhe kur toka pëlciste nga damarët e mbushur me gjak,
Edhe kur fëmijët nuk e luanin lojën e magjisë fëmijnore,
Edhe kur nanat qanin pyllin e fortifikuar, me foshnje në dorë… në ikje

Poeti Kukaj këndonte,
Ai e dashti kangen,
I dashti vargjet,
Rimat,
Ritmet,
Pikëpyetjet

Poeti këndoi
Për engjëjt, demonët,
Për kangët e lashta,
Për mallin arbënor,
Për gjakun e pastër,
Për idealin pranveror.

ZANI I NANËS

I ambël asht zani i nanes,

Prehja e qetë e andrrave të patrazuara

I ambël si zog ditëve pranverore me melodi të magjishme

Aty shkëlqejnë sytë e thellë të botës,

Aty si tërmet pëlcet dashuria

Shkëlqen dashuria me rreze të pandërprera

Më të veçanta, më të papërsëritura

Oh, sa i ambël është zani i Nanës

Bashkë me tingujt e mëngjeseve të jetës,

Bashkë me Abc-të e magjishme të ngritje ramjeve

I ambël është, po i ambël asht zani i Nanës

Blerimeve të gjelbëruara pranverore

Nën puthjen e rrezeve të para diellore

Të ngritje-ramjeve nëpër gjunjë të përgjakur,

Oh, sa i ëmbël është zani i nanës

PUTHJA E YLLIT

Pak dritë pas territ

Vetëm për një moment

Aty është shikimi i vrarë

Sytë e afshët

Dhe mendimi i panevojshëm

Pak dritë

Sa ta puth yllin e djegur

Që e vrave me atë shikim

Vetëm pak dritë

Ta përqaf qiellin e përflakur

Vetëm pak

Dhe unë të vdes me shikimin në këtë poezi….

ETJE

Matanë shtatë kodrave e shtatë maleve

Një mijë herë pëshpëris fjalën liri

E rrethuar nga gjemba helmuese

Kufijtë e pakalueshëm për këmbët e lodhura

Të ndrydhur nga koka të tkurrura,

E hije makabre me mjekra të qelbura

Të varura nëpër stacione kalimesh

Tani përtej një mijë kodrave e maleve

Përtej një mijë kujtimeve

Dëgjoje zërin tim me ngjyrë të tëhuajsuar

Tek dhimbshëm kumbon

Në universin e ëndrrës

Bashkë më kohën kur ishim në një botë

Liri,

E mbysim dhembjen

Duke fshehur shikimin

Në kërkim të rrugës andej strukturës së shpirtit

Për të shpëtuar frymën…

KUJTESË E SËMURË

Vrajeni qiellin

Qëllojeni rrufeshëm

Le të pllakoset në tokë

Mos i ndihmoni

Edhe tokën shtirreni

Në dej të saj ndrydheni gjakun

Mblidhini eshtrat

Dhe konstrukt prostitutash ngrehni

Bëni gjithçka

Botës i ka pëlcit dreqi në sy

Macet e çartura vrapojnë gjoksit tim

Si në maratonë ekzistence

Dhe ju mos u shqetësoni

Mos u hamendësoni as mos u trishtoni

Gjithçka është e natyrshme

Të vritet një popull

Të mohohet një popull

Bëni gjithçka sepse asgjë nuk është absurde sot

As për jetën pa kokë

As për kokën pa jetë

Dhe vajin e ngrirë në buzë

TABU

Dje me the e nevrikosur me tisin e frikës që rritej buzëve tua

Si diell mëngjesor

Kurrë mos dashuro dashurinë kur botëkuptimin s’mund ta ndryshosh

Shkurajimi në baltë vlon si ujë në prush

Sot më thua, e kredhur në gjumin e heshtjes,

Si kurrë më parë me tisin e besimit si diell mëngjesor

Vuaj për dashurinë botëkuptimin ta ndryshosh

E sheh si ndërron pikëpyetja e pikëçuditja funksionet

I puth idetë e flakëruara më njëra tjetrën,

Dhe i helmon ëndrrat e ëndërruara keq

Sikur kontrastet e një botë që vazhdojmë ta shijojmë

FILOZOFIA E MARRËZISË

Kjo orë u çmend

Asfalteve të lagura me lot

Çmendurisht rrëfen logjikën

Filozofinë e marrëzisë

Lakuriq tema heq dorë nga egoizmi

Dritareve të qelbura përplaset

Dhe motivet lidhen

Pas estetikës së metaforës që vret

Ditët kalben njëra mbi tjetrën

Qelbësisht kundërmojnë

Mbytem me Homerin

Verbërisht këndoj tragjedinë

Me supe u pre qenia ime

Kultivohen privilegjet e krimit

Logjikat e pjelluna nga privilegjet

Sopata ime pret sot aty ku vret

Bari i thinjur dhe etja për fjalën

Vjen era bashkë me të metafora e qelbur

Fjalë e metamorfizuar

Dhe tek me vonë shiu dielli stuhia

Pluhuri mozaik trishtimesh

Mashtrimesh

Arti profetizon

Estetikë e fatit që agon

Sot sopat ime pret aty ku mbeti

Dje më prenë mua sot hapi rrugën e vet…

PRITJA

Nëpër dritaren e mbyllur

Grabita pritjen

Shpresën e saj prej ankthi

Në pëllëmbën time të butë

Foli

Dhe

Nëpër veta gramatikore u ngatërrua

Sot

Nesër

Pasnesër

Pritje prapë

Dritarja u mbyll

Një lis lëshoi hije të zezë

Dhe pëllëmba ime e pikturoi pritjen

SKENAR TRAGJIKOMIK

Dielli rrëshqet vrap qiellit të akullt

Mbi kodra ecin orëligat e malit

Rrëshqasin fjalët e zbehta fletëve të grisura

Dhe një poet trotuareve të mbytura

Përleshet me metaforat e tij

Në rrëzë të maleve klith fjala

Liqeneve notojnë idetë

Të dëshmojnë kohën e mynxyrave

Gjakun e bërë lumë

Kryqet e thyera

Kufomat e bërë pluhur

Askush s’beson më

Kokat e trashura veshët e shurdhër

As për masakrimet as për dhunimet

Vargu im vlon në fletë pluhur

Ballkani digjet gjaku si lumë shkon

PUTHJA

Qetësinë zhurmoi
Trupat dridhmoi
Fjalët pushoi
Zemrat flakëroi
Vetëm qielli e toka s’mund të përqafohen
As ylli të shuhet në shuplakë
Diellit s’mund t’i ndalet ndriçimi në kaltërsi
As hëna ditën të ndriçojë
Malli s’mund të shuhet me mall
As vaji s’mund të ndalet me lot
Vetëm buzët digjen të bashkuara

E shkreptijnë zjarr

ESTETIKË DASHURIE

Tundeshin flokët e tua
Mbi Prishtinë binte shi
Flokët e tua tundeshin e përdridheshin
Si valët e tërbuara,

O si valë të detit idhnak

Distanca mes kohës dhe puthjes si shpend bridhte

Mendimet i shoqëronte fërfërima e gjetheve,

Dhe hapat e menduar rëndë mes kohës dhe puthjes

Qëndronte stoike hija prej heshtje guri

Hapi i kalimit nga lëvizja e ndjenjës

Te perceptimi i dëshirës

Zgjaste shekuj

Brenda tërmetit të muzikës dehëse
Edhe ajrin e thithë me nuanca erosi
Zogj t’përmallshëm qiellit pranverak këndoshin
Bashkë me harenë gazmore,
Kur tundeshin flokët e tua,

Tundej toka, qielli tundej
E unë, çmendesha
Mahnitesha
Kërkoja të eksplodoja
Si nëpër zjarr i përhumbur kërkoja
Dashurinë
Dhe flokët tua
Dhe buzët e etura
I gatshëm edhe jetën ta shuaj mbi të qarat e gojës sate,
Mbi pikën e fundit të gjakut të mbys etjen

Dhe të shkruaj fjalën e fundit dashuri

*
Atë ditë gjithçka mund të ishte reale

Të shkreptinte koha dhe të përplaste sy

Në kupë të qiellit një pikturë bënte hije si Mona Liza në pritje
Gjithçka e besueshme në kopertonat e ditës së përveçme,
Qielli të shndërrohej në dashuri
Dashuri të dukej qielli
Të nuhas murin e përtejmë të ndjenjave

Dhe të lundroj drejt qiellit, o Engjëllushka  ime,
Sytë qiellor t’i puth me kohën e…
Derisa të përgjumem mbi ta
Unë vrap pas qiellit, si erë Ikar
I etur – shkrumb i djegur
Mallin ta shuaja
Duke humbur në të,
Dashuri të ngopsha duke vdekur n’të
S’di, atë ditë vetëm kaltërsi kishte
E unë marrëzisht po dashuroja ty…

DILEMA
Kam thënë se malet ruajnë fshehtësi të paprekura,
kam thënë sa e sa herë… Se fundi i detit s’mund të preket
kam thënë e po them se poezia s’është shaka e çoroditur,
as humor i hidhur për të shpërlarë pafytyrësi rrugësh
absurdet s’kanë qenë dhe as s’do jenë dekore artesh
më mirë është të këndosh, të këndosh pandërprerë

Se të çjerrësh sa herë ik pranvera me lot përfaqe,
të verbohesh nga andrallat që humbin si bryma nën rreze dielli
dhe të vrasësh disfatën e zezë në turbulencën e dilemave

Me shikimin e thartë në pyllin e dilemave

KËNGË PËR KËNGËN  E DASHURISË

Fleta e bardhë valëvitet tavolinës sime të stërmbushur me kujtime

Dhe hije që i bëjnë roje vargut tim në maratonë
Sytë m’i përpin bardhësia e fletës që tundet nga era

E thithur nga aroma e kohës së gozhduar dhe pasioni për pak ngjyrë
Që pret fjalë të prish simetrinë e pritjes
Imagjinata sillet rreth hijeve
Lidhur si penis erektik këmbëve lakuriqe të shtatë ditëve të mrekullisë
Kënga e dashurisë baladë përplot ofshama
Mall, sy, buzë, dehje, psherëtima
Drithërima dhe mbytje në mall
Imagjinata kjo që botën e çmend
Lind e vdes gjoksit tënd lakuriq
Dhe mbetet poezia trajta e çudirave që një botë e lind sa çel e mbyll sytë
Dhe kot, kjo fletë e bardhë është gërvishtur
Kot së koti pa thurur këngë për ty
Kujtimi që djeg flakë e ka përbirë këtë poezi

DIALOG

Me fol domethënë me jetue
Habitet loja e imagjinatës e humb durimin prej guri

Në rrethin e parë e takon heshtjen e veshur trashë

Në të dytin hijen e saj me një tis vetmie nudo

Në të tretin vetminë si kala antike

Timbri i kumbon si në beteja klasike:
Për heshtjen dhe dëgjimin gjithmonë u rropatëm
Edhe pse s’e kuptuam nëse dëgjimi ishte heshtje
Apo  në trajtat e ferrit heshtja ishte dëgjim
Këtë unë s’e di as sot as nesër
Të nevrikosur pështyni kohën dhe ngrehinat e larta
Brohorisin turma të yshtura nga harrimi

Fjalët gjithmonë s’kanë kuptime
Të pathënat thonë janë të mëdha
Idetë e pakrehura na çorodisin shpirtin
Derisa artistët vdesin bashkë me sorrat e sëmura nëpër stuhi
Këtu kurrë s’ka fjalë të mëdha

Çmenduria kurrë s’mund të ketë logjikë

SOT…
Dhe sot vargjet s’janë më
koha e poezisë u tret
shkërdhye me kurvat e natës
rokerët me mjekra të pakrehura
vrasinë vetmitë e heshtura
kitarat ruajnë risi
historia pjellë rrena
rrenat çelin në histori
e ju nëse doni ta dini cila është dashuria ime
merreni qiellin në shuplakë, numëroni yjet në dorë
bashkë me pluhurin, verën, rakinë, tupanët, çiftelitë
merreni tokën, gjakun shtrydhjani në damarë
nëse doni të dini cila është dashuria ime,
flakeni shikimin në gozhdat e tërbuara në duart e jezusit
nëse doni të dini cila është dashuria ime
tundeni gjumin e rëndë prej ariu

Dheu i çartur hapëron frikshëm
jeta sillet si në unazë,

Herë ecim një hap para,
pastaj përplasemi dy mbrapa
jonë sillet si në unazë dhe shtegun kërkon
notojnë plagët notojnë
brenda kopertinash librash historish
pshurrin, helmojnë në kokë
të kuq gjarpinjtë, të zi
notojnë plagët
prej rrufesë pa re
tokës së sertë i pëlcet gjaku në dhe
klith koka e kohëra të shumta lidhen lak
krisma daullesh iu bie në sy gjak
sytë si një pasqyrë ku thyhen kohët, ku prehen yllësi
notojnë plagët sa në qiell sa në det,

Metafora ime e çartur diku në pafundësi pëlcet
e ju nëse doni të dini cila është dashura ime:
më mbytni me zjarr, me zjarr më mbani gjallë
barkun tim me zjarr mbusheni
zjarr le të digjet toka
qielli zjarr le të digjet
koka dhe trutë e mi
zjarr

RUAJE LOTIN

Ruaje lotin

Koha matet me imagjinatën e stolisur

Homeri i verbër u mbyt në tragjedi

Pasi nuhati shtratin e epshëm të Helenes

Pra mos u lodh të bëhesh poete
Dashuria këndon edhe pa zë
Përqaf edhe pa duar të lidhura qafëzës së njomë

Ruaje Lotin!

HARRIMI

Fjalët i mat me milimetra

Nëpër dorë mëkatarësh dergjet poezia

Mos më qorto shpirti im,

Të kam lodhur me metafora të pakuptimta

Me këto vargje kohësh të zymta

Fjala e lidhur me harrimin e pistë

Të zhbërjes së rrënjës

Që i mbijnë fletët sikur pemë vjeshte

Për t’u mbyllur në harrim dimëror

Nëpër vetmi të moshuara

Hapi im sa qielli

Çative me dëborë

E tremb harrimin

Më kot i këndojmë këngës së moçme të këngëve të lashta

Më kotë heronjtë e çartur tkurren vargut modern

Dhe kotsëkoti i vë kuptim vargut

Thellësia është e tretur pa i kuptuar esencat

Në harrim dimëror që t’i mbin dhëmbët

Baladat legjendat mitet

Shpirtëzimi i zanës

Murosja e nuses përplot butësi,

Me njërin gji jashtë vetëm për dashuri

Librat e rrënjës organike janë çekuilibruar

S’mund të përdorë barkun e Kalit të Trojës

Për t’i ikë karvanit të zhbërjes

Fati i Formulës së Pagëzimit lëngon keq

Në tokën  e tkurrur çdo pranverë

Rruga nëpër Ferr është më e shkurtë

Se trishtimi prej harrimi

PËSHTJELLIM

Digjet mjekra ime

E këmbët e mia të lodhura

Askund s’mund të arrijnë

Një tym e ca shtëllunga përplasen syve

Zhurma të pakuptimta sillen nëpër veshë

Libri i historisë sime

Është djegur bashkë me Trojën

Të dashurit e mi

Diku nën Shkodër gjurmët e ikjes

Janë vizatuar me ngjyra hiri

Askush s’guxon t’i prekë

Asnjëherë s’arritëm të mësojmë

Historinë në trajtat e ferrit

Edhe pse At Zef Pllumi na tregoi:

Dante e ka shkruar Komedinë për ne

Në mërdhihemi e ikim nga dielli

S’kemi syza të zeza të mbrohemi- klith Ali Podrimja

Në parada orësh letrare dehemi

Interpretojmë si duam

S‘i dëgjojmë metaforat e prera në fyt

Mbi portrete pshurrin qentë e çartur

Teksa na thuhet t’iu falemi tempujve prej rrenash

Uratë!

Asnjëherë s’e mësuam gjuhën e Fishtës

E ai na huazoi zërin e zjarrtë në formë stuhie

Mbi kokat tona vallëzojnë tragjeditë

Dhe mbi kokat tona portretet përhapen

Kafshohen nëpër heshtje ankthi

Teksa na kërkohet të heshtim

Budallakun ta përkundim si fëmijë

Kjo s’është kohë e Kafkës

Teksa sajohen mbretër pa mbretëri

E absurditetet çelin si lule në saksi

Intelektualë shitës lakrash

Akademikë lypës ndihmash

Migjeni çdo ditë vdes i ri

Nënës Terezës lotët varrë i shkojnë nëpër gurë

Matrapazët kanë harruar pagëzimin me ujë

MBRËMJE VJESHTE
Bën ftohtë
Zemra ime ka ethe, e sheh e dashur
Si zvetënohet kënga e zogut
Pas pranverës së dashurisë
Bën ftohtë e dashur

Gjuha e zjarrtë s’bën punë

Kam ethe e temperaturë në zemër
Megjithatë s’dëshiroj ta braktis heshtjen,

Këtë fole të kënaqësisë

E, ti mos zvetëno këngën e zogut të lumtur
Pas pranverës së dashurisë
Në këtë mbrëmje të thellë vjeshte
Ku s’ka as dritë, as zjarr as lot,

Vetëm një çikë dashuri
Vetmia e përbindshme ngjitet si merimangë gërdie
Skutave të errëta të qenies sime
Ti ruaju e mos derdh lot
As mos këndo këngë të padëgjuara
As mos këndo këngë të pakënduara,

Ato nuk dëgjohen e kotë është

E dashur, po përplaset nata dita
Përqafohen duke u puthur në ballë
Për nisjen e pakthim
Bota sot vdes në sytë tu
Blerimet pranverore kanë aromën e qafëzës tënde
Botëkeqja mbath këmbët, ikën vrap

Si tingull i shkëputur i kitarës së thyer pa paramendim
Në pyllin që të tretë me uturimë vringëlluese
Kalojnë kohët përplasen njëra mbi tjetrën
Vetëm ëndrra e kallura mbeten kujtim

FATI YT

Unazave të ndryshkura rrokulliset
Gjumin e vret në heshtje
fati yt është fati im
unë s’jam profet e as Krisht s’jam
unë i besoj dashurisë
asaj që botën qetëson
asaj që botën gjunjëzon
unë lind pse ti vdes
më tha vargu, më tha dashuria

PLAGË

Ngjyrat e kontrastit kanë puthur vargun tim në ecje,

Rrugës së pluhurosur me ca pika shi që përplasin gjak

Dhe ngjyra e kuqe s’është më e kuqe

Rrugë me gjemba e kohë të mykura keq

Me një aromë mbytëse.

Ëndrrat bëjnë zhurmë prej ikjes

Dhe humbin toruan përplasen si yje

Ëndrrat s’mund të ndajnë dëshirat e përflakura,

As netëve të acarta kur kërcasin dhëmbët nga të ftohtit

Pikin lotët e përplasën dyshemeve të djegura hi

Me një gotë uiski deh kokën time

Dhe emocionet që përplasen me ngjyrat e ngatërruara syrit tim

E kuqja s’ është më e kuqe, as kaltërsitë s’i shoh

Dhe shoh mallin si këngë e puthitur me qiellin,

Dhe shoh çdo  mëngjes diellor të zbehtë në fytyrë

Gruaja ime e do poezinë por nuk shkruan

Megjithatë më mësoi

Sa dhimbshëm puthitet jeta me dhimbjen

Çdo mbrëmje me shi kur kujtohen ditët e humbura

Dhe mërzia e madhe si dhembja e mbyllur me vdekjen

E pëshpëriti nëpër ëndërr strofën:

Ne s’na ndajnë ëndrrat

Askush dhe askurrë

As qielli s’na ndan,

Zoti, engjëjt as demoni

Ne këndojmë këngën e përjetësisë

Me varre e plagë nëpër shtat

Dashuria  për Ty kurrë s’u mplak

Në gjithë lindim për të mos qenë një herë

E Ti linde për të qenë gjithherë

Këndoj për Ty o jetë

Për Mallin e zjarrtë

Për Shpirtin që iki në përjetësi

KUPTIMI

Tek e fundit çfarë kuptimi ka arti shpirti im

Mes gishtave të mi përvijohet shikimi yt

Dhe kalendari i grishur ku Kulla e Babelit u thye keq

Si të deshifrohen të pathënat, të pashkruarat,

E të kuptohen absurdet si lule të ujitura

Trazohet arena e mendimeve të bukura

Mëkatarë e papenduar ngarendin pas Përmendoreve Lavdie,

Ditë e natë çirren pa fije turpi nën hijen e hijes së dhembjes

Që gulçon tmerrshëm

Këlshedra prej detit gulçon

Ne puthemi pa e ditë efektin e puthjes

E duhemi pa i ditë pasojat

Më ç’paftyrësi ecet rrugës së djallit,  Zot im

Me lëkurë të gjarprit veshur për të hijeshuar trupin,

Dikush thumbon e dikush thumbohet

Karikaturat e vdekjes të përdhosin trutë

Ndërkaq misteri i pafund rëndon:

Një mollë e kafshuar natën mbin dhëmbët e prishur

Dita nuk fsheh gjurmët e mëkatit të zi

Dhe ekzistencën e konceptit të humbjes

Gjarpri s’dihet në cilën ditë të krijimit u zvarrit në Eden

As për misionin e tij nuk mësuam asnjëherë

NË KËRKIM TË ZANOREVE TË HUMBURA

Në kërkim të zanoreve të humbura

Shpirti im, papritur u gjenda brenda kohëve të shkuara

Me gishtat e mi të rënduar

Mblidhja kujtimet e trashura nëpër kohë

Zërin të cilin e dogji vetëtima

Dhe idetë pështilleshin nëpër këmbë

Si gra të çmendura në shtrat

Si alkimist  në shkretëtirën e trazuar,

Ec mbi plagët që të dhëmbin

Me duart e mia të lodhura

Mbledh copëza dashurish

Bashkë me dëshirat

Dhembjet

Vetminë

Dhe asgjë më pak e as më shumë

Pasioni për ndërtimin e Përmendores së Faljes

Pulson nëpër kopertina të mbyllura nga nocioni kohë

Etja për të panjohurën

Dhe transmetimin e fjalës.

DASHURI NË ERRËSIRË

Errësira kaplon hapësirën,

E pamëshirshme fuqiplote

Nata e zezë si futa përpin dritën

Në mes të kupës së qiellit dhe tokës së mukët

Shndrit si qiri i ndezur,

Të cilin era e luhat por s’e tund dot

Ashtu si flokët e tua valëvisin

Të shprishura

Supit tënd si det, oh si det

Heshtja pjell dashuri

Miliona mendime dhe vetëm një emër

Bredhin memories së ekstazuar

Teksa duart e tua të holla

Engjëllore

I ndjej butësisht rreth qafës sime

Si i përhumbur në kllapi

Asaj nate që drita shndriti për dashuri

MOTIV I RI

Edhe në ëndërr vargje improvizoj

Mëngjeseve të dehura ushtimash me aromë shiu

Kur pëlcet qielli dhe toka mërdhihet

Me batanije të ujitura me spermë

Mbështjellim pasionet që pëlcasin

Mes këmbeve të mia që dridhen

Dhe dëshirës që më çmend

Kur dielli dëneset në lot, shkrehet si fëmijë

Tinëzisht poezisë i përplaset motivi dashuri

Unë në këtë kohë kur ushqehem me helm

Ditën, natën, e mbys me tënden dashuri

Hyjnorja poezi

RRËNJËT E PEMËS

U shëtitëm rrugës së thartë

Sikurse në Kopshtin e Edenit

E gjarpri bënte hije në Pemën e Fjalës

Sikurse Zoti t’na kishte krijuar atëherë

Bashkë me Adamin e Evën

Dhe shtatë ditët e magjishme

Bashkë me dashurinë dhe urrejtjen e parë

Deformuam trajtat e kohës së keqe deri në trishtim

Plot psherëtima kënaqësie uturijnë vargut tim

Plot dëshira konfuze përpëlitën derisa japin shpirt

O Zot, engjëlli im, si ta thithnim rrënjën e pemës

Lëngun e saj

Kur fjala në gjuhë u mbyt

E tingulli në fyt u  tret

Atje kaltërsisë qiellore, ka e s’ka?!

Bashkë me tingujt

E me ngjyrat

U venit Edeni

Dhe fjala e madhe: Krijim

APOKALIPSI

Ide të çoroditura apelohen sot

Bodrumeve të betonuara

Pa ndjenja

Në serinë e mashtrimit

Mëkatarët historikë

Arkitektë të vetëvrasjes

Të copëtimit të qenies sime

Imponojnë projekte

Në kasollen e kasaphanës

Ujq e qengja

Bashkë të jetojnë

Këtu pikëçuditja ka ndërruar formën e funksionin

Antikrishti shfaqet rrufeshëm

Trotuareve të zhurmshme…

Dhe predikimet e Apokalepsisë

Si në Romën e lashtë

ESTETIKË TRAGJIKE

Edhe atëherë kur qielli tregon

Si toka ka ethe

Çmendet nga vragë e plagë në shtat

Dilema mbetet më e madhe se dhembja që peshon sa qielli

Edhe atëherë kur qielli bërtet

Toka ka dhimbje

E gjaku

Pijet për të shuar etjen

Bota tund dilemat sa Malet e Nëmura

Dhe lutet e gjitha t’jetë ëndërr

E hutat na gërryejnë sytë

EKLIPS JETE

Natë e shurdhër

Teatri ynë s’ka të sosur

Në korin e trishtimit

Dhunime epokash

Përthyerje historish

Dalin në skenë

Nga trutharët bëhen projekte

Nga trutharët shemben projekte

Kantonizime

Enklava

Ndarje

Përçarje

Sot operohen e trutharët

Mbetën trutharë

Të dashurosh pa kufi është cilësi e zotit

Dhe frymës së dashurisë

Shpirt i fashitur i fjalës

Dhe arit të durimit

Ati Ynë që je në qiell!

KOHË E PERFEKSIONUAR PËR GJENOCID

Ka çel mbretëria e absurditetit

Kokat si kunguj në pirgun e pikëllimit

Vallëzojnë bashkë me krahët e dhimbjes.

Të marrë  predikojnë rrugëve të mbytura nga pluhuri

Dhe një mace e zezë vrapon e dehur

Teksa ylli humb shkëlqimin në sytë e gruas

Dhe toka mbushet si pikturë me sy

Jo, Koha s’i shëron plagët

Nëse revolta s’ka dhëmb prej ujku

ARGUMENTIMI I KOHËS

Përtej çdo shikimi prej njeriu

Fshihet edukata e moralit të  fëlliqur

Çdo gjë argumentohet

Me milimetra maten fjalët, Zoti im

Dhe nga këndej me fakte të qelbura

Gjykohet kënga,

Më nocione absurde,

Zbërthet mendimi i pathënë

Dhe koha që më duhet ta mbaj në shuplakë

S’është koha e fushës së Goethes

Nuk shitet shpirti për urtësi!

ATDHE

Të dua përtej fjalës

Të përgjakur e të plagosur

Me vragë e varre në shtat,

Të dua dosido përtej fjalës

Sa vështirë të përkthehet rrita jote

Vdekja jote e ringjallja jote

Pa harta e kufi

Atdhe

Prush digjet kujtimi për lirinë tënde

Të t’i puth plagët e panumërta

Dhe dëshirat e fashitura që t’u thithën si me sfungjer me përplot krimba të kalbur

Fjalët e zgjedhura gjithmonë s’thonë kuptime të mëdha

Ngase tmerrohem,

S’e duron poezia  përkthimin e vuajtjeve tua

DASHURIA

Nocionet e kohës i përmbledh brenda syve

Ku fokusohet e trembur ndjenja si shpend në stuhi

Dashuria rebeluese ndaj së keqes deri në konflikt

Emër që të grish të notosh deri në fundosje

Që të zhbirosh trup e shpirt në lumin e qetë

Ku toka qielli puthen me ankth e afsh

Dashuria s’njeh arsye as fjalë të mëdha

Me gurgullim lutesh në trupin e shpirtit tim

Në kornizë pikturoj sy për ty dashuri

MBRETËRI PREJ KASHTE

Me gjuhën e djegur nëpër zjarr

Zotëroj shikimin tim prej të dehuri

Mbretëria prej kashte kufizohet me Trojën,

Megjithatë i mungon diçka,

E ai është, i Zoti

Paradoksi i jetës së brishtë

Dhe rruga e keqe deri në Itakë

S’i duron hapat e vegjël

Ngase po të ishte gjallë Prometeu

S’do kishte marrëzira pa kripë

KOSOVË

Mbi qiell kënduan qyqëzat e natës pa pra

Unë s’kuptova për vite këngën e tyre

Madje s’kuptova çfarë do të thoshte  liri

Në trajtën më të egër të fjalës

Përjetova peshën e egër të saj

Kosovë

Liria në qiellin tënde asnjëherë s’u duk

Madje për të keqën  tënde ajo ndërroj kuptimin

Dhe kufiri i saj ishte betejë e keqe për dreq

Ndërkaq trajtat e saj morën ngjyrë pikëllimi

Me sfungjer na nxjerrin dëshirat

Derisa mbi kokat tona vallëzonin ushtarë

Dhe na tregohej si të vallëzonim

Nën tyta pushkësh

E gra që pshurrnin mbi kokat tona

Rrinin zhveshur

Kosovë

As Eskili s’do arrinte ta përmblidhte tragjedinë tënde

Teksa kafkën time qentë e kafshojnë

Dhe kujtoj kohën kur fjalët e mia digjeshin në zjarr

Vetëm po ta përmendja fjalën Liri

MBRËMJE MBI DUBROVNIK

Nën qetësinë e natës prehet qetësisht

I madhërishmi det fle i trazuar

Fle e përkund misteret e panjohura

I zhveshur me tingujt e frikshëm

Sa shumë i ngjan një femre të epshme

Ku bota përkund ëndrrat e mistershme

Dhe zgjohet në djersët e trishtimit

Fle deti

Kaltërsia e qetë m’i përpin sytë

E unë humbem,

Bashkë më historinë time që nga këtu ka një gjymtyrë

SHTEGTIMI I SHPIRTIT

Kotësisht shtegton shpirti im

Binareve të djegura

Pakuptimësisht bredh

Tehut të shpatës,

Ku u fërkua historia

Si në duar kalorësish antikë

Dhe tregimi i papërfunduar

Duke kërkuar diçka të humbur

Të harruar e të nëpërkëmbur

Nga çizme të hekurta,

Thembra të mbetura në baltë

Dhembje që na gërryen trutë

Kotësisht shtegton shpirti im

Pakuptimësisht bredh

Tehut të shpatës,

Ku u fërkua historia

Për të kërkuar gjymtyrët

Kohën e dergjur

Dhe ndërgjegjen prej harrimi

Dhe lumin e tragjedive

Që u shndërruan në det

METAFORA E LEGJENDËS

Notojnë plagët në zjarr tokë e det

Motra e Gjergj Elez Alisë

Me shaminë e djegur flakë ngreh valle

Muzika ia shëron plagët e të vëllait.

Legjendat përplasën me shkëmbinj

Mbi Rozafë gulçon trishtimi

Dhe hija e Gjergjit në Adriatik

Prish ëndrrën e Këlshedrës

Lëngojnë heronjtë

Lëngon Adriatiku dhe toka e djegur prush

Nga librat e pluhurosur

Dheu i çartur hapëron

Jeta sillet si në unazë,

Ecim një hap para,

Pastaj përplasemi dy mbrapa

Jeta sillet si në unazë

Shtegun kërkon

Notojnë plagët

Brenda kopertonash librash historish

Pshurrin helmojnë në kokë

Të kuq gjarpri të zinj

Notojnë plagët

Prej rrufesë pa re

Tokës së sertë i pëlcet gjaku në dhe

Klith koka e kohëra të shumta lidhen lak

Krisma daullesh përplasen në sy

Sytë pasqyrë ku thyhen kohë, ku prehen yllësi

Notojnë plagët sa në qiell sa në det,

Metafora ime e çartur diku në  pafundësi pëlcet

Fytyra jote ka dy pamje

Pas kësaj kohe vjen koha tjetër

TUNDIMI
Koka e rraskapitur tundet vend e pa vend,

Zoti im sa vështirë e kam ta mbaj drejt
Era e heshtjes e luhat si një fletë qershie
Bota qesh mistershëm
Unë nuk çaj kokën engjëllushja ime

Përkundem në tundimin tim
Aty ku rrëshqet dheu nën këmbë,
Mundësia për të mbajtur boshtin drejt
Është më e vogël si një zero e madhe

Tundimi mban peng kokën time
Rrëmujës së përplasjeve tokë e qiell
Për fjalën e ambël si gjini i nënës
Për shkronjat e emrit tim që i përpiu Liqeni i Shkodrës
Mori krimbash të qelbur ushqyer nga dromcat e vjella nga alkooli
Rrëzë Kalasë së Rozafatit u kryqëzua një grua
Dhe dymbëdhjetë meshkuj dhanë betime të rreme
Tridhjetë e tri shishe të zbrazura
Tridhjetë e tri të mbushura i cakërroj përnjëherë

Pëlcet pikëllimi dhe bërtet:
Sa i mirë është të mos lexosh poezi –
kjo domethënë, thjesht, të mos vrasësh kokën për asgjë,
Vetëm poetët, vetmitarë dinë të duan,

Të duan e të duan pakufi,
Të kapin diellin në shuplakë dore,

E të përqafojnë detin në gji
Vetëm poetët dinë t’i numërojnë

Heshtjet tua të dhimbshme
Të lavdishme, o Shkodra jonë,
Të puthurat e përgjakshme nga Kosova,
Dardania Antike e maja e Stubllës së kryqëzuar
Dhe një emër i  përbashkët:
Të vdesësh për të rrëfyer mistere të përjetshme

***
Si të mësohet te shkruhet ardhmëria në dheun
Që rrëshqiti nën këmbët tona elastike,
Ikën frikshëm, sa çel e mshel sytë ikën si era
Ku ta vjedh një pikë uji ta shumëzoj si Krishti,
Ta shumëzoj e det ta bëj
Për pastrim të pluhuri të mykur ka etje

Dhe mendimet e burgosura të lirohen
Lëkura e gjarprit të nemur, O Zoti im

Ngre kokën mbrëmje e mëngjes

Zvarritur tokës së  cilës i zihet fryma

Dhe një kope zvarranikësh të dehur

E një mollë e mbjellë pa dëshirë

Në oborrin tonë rrethuar pa dashje

Nga pluhuri dhe merimangat

ehu, po si të digjet pa tym e zjarr…

TË GJITHË JEMI ODISE

Kërkimi është art!
Gjithë nga pak jemi Odise,

Kush kërkon Itakë e kush Penelopë
Pjesë trupi: gjymtyrë, sy, veshë
Përhumben në lakuriqësinë e lakoreve ujore

Detit kaltërosh, detit idhnak.
Brigjet e rrahura prej miliona pika uji

Kërkojnë e nuk kthehen më kurrë,
Me heshtjen e detit, me zhurmën e tij

Thyhen heshtjet më të ankthshme
Më kërkue është art si me puth diellin me buzë të akullta
Qiellin me kap në shuplakë,

E me shtrydhen, tamblin e tij me pi
Sytë të përhumbur sa në qiell sa në det
Itaka, destinacion i shenjtë s’ u shkatërrua asnjëherë,
Tinëzisht e ruan Penelopa diku

E fshehur me sy t’mëdhenj me sy t’zinj,
Misterin e pritjes.
Odiseu sykaltër kurrë nuk e ndali kërkimin,
kërkoi e nuk ndalet deri në rikthimin e ri

**
Gjithë nga pak jemi Odise,

Kush kërkon Itakë e kush Penelopë
Labirinteve të tokës kërkojmë e kërkojmë pakthim
Deri në fundin që s’ shihet kurrë
Kush kërkon Itakë e kush Penelopë,
Bota pret e zhurmshme e dehur në muzikën gllabëruese,
Gjithë nga një copë Penelopë kanë në kokë
Gjithë kërkojmë nga pak e gjithë presim nga pak

Ecjet kanë një qëllim,
Tutje natës së burgosur në heshtje trishtimi,
Kush me hapa të shpejtë, kush me gjunjë të përgjakur
Ecim, përmallshëm ecim
Rrugës së kërkimit, paprâjshëm ecim.
Pa pritur, sa çel e mshel sytë,

Na zihen dëshira,
Nganjëherë na puthiten si yje të flakur në ballë
Kohëra të humbura herë i shkelim me thembra,

Herë i kemi në ballë
Gjithë nga pak jemi Odise,
Kush kërkon Itakë e kush Penelopë

ARTI I DASHURISË

Nata po bie shpirtushka ime,

Sythi yt i etur për puthje të ëmbla

Zgjat afshin deri në qiell

Fli e qetë në lumin e dashurisë,

Dimri ka zhveshur rrobat e rënda,

Është pranverë e nxehtë –

Nuk mërdhin si e ke zakon

Nudo pranvera dhe trupi yt

Më le të puth shumë

Të çmendem në hijen e prushit

Mos u merakos engjullushka ime

Unë bëjë gjumë në gjoksin tënd qumështor

Dhe loja luhet me ritmet e njëjta

Dora ime në të qarat tua

Ëmbëlsisht përhumbet

Dymijë pash në kohë

Pëllumbesha ime

*

Lumenjtë e marrëzisë kanë dalë nga shtrati,

Lumturia e pangushëllueshme e ylli vetmitar

Bëjnë udhë me afshin tim.

Të kesh për kujtim pranverën,

Dimri vjen shpejt dhe vesh rrobat e mërzitshme,

Neruda thoshte se dashuria e tij për gruan ka dy jetë,

Prandaj e donte edhe kur s’e donte…

Ti mërzitesh me këto frazeologji.

Ora e kësaj poezie është përpjekur,

Çuditërisht trishtimi dhe estetika e artit Bodlerian

Zbresin me nuanca të makthit mbi penën time

Më duhet të zhytem nëpër labirinte misteresh

Kopertinat e këtij libri janë të djegura,

Nuk shkruhet dashuria në poezi.

E pamundshme të futen brenda librit një oqean ndjenjash,

Kurrën e kurrës të njëjta por gjithmonë të reja

Mbledh emocionet e shkapërderdhura,

T’i burgos me vargje

Frikohem mos trazohen metaforat

Të gozhduara me fjalë.

Sa e vështirë me i gozhdue ndjenjat me shkronja të rënda.

Kësaj disi i thonë e pamundshme.

Në atdheun e bukurisë thith bojë pena ime.

Dhe sikurse në një ëndërr me çudira erotike

Më duhet doemos më duhet të kaloj nëpër shtratin e Helenës,

Të kuptoj pse u bë shkaktare për tragjedinë antike,

Dhe shpikjen Homerit,

Gjithsesi më duhet të mësoj si eci Serembe nëpër dete e oqeane

Me shputat e tij të vogla, e shëndetin e ligë.

KAM DASHTË ME THANË

Dielli nuk kapet në shuplakë,
Mos e prek gishtat të shkrihen
E misht’ të bien në tokë
Macet e çartura ta hanë.
Kam dashtë me thanë

E me shkrue kam dashtë,
Me mall të madh
Në varg me gozhdue,

Sa shumë që kam dashtë
Mëngjeseve me vesë diellore,
Netëve me bubullima vjeshtore,
Poezia nuk vritet,
As me armë,
As nga atomike e kamikazë të çmendur
Më shumë se ajër, frymë e jetë
Kam dashtë më të thanë, asnjëherë mos harro
Sajo mbretërinë e dashurisë mbrëmje e mëngjes,
Me shkue në Kopenhagë, me takue Hamletin
S’është zgjedhja e dilemave të jesh apo mos të jesh
Mes qiellit kaltërosh e tokës së zezë
Mëdyshja si gjarpër helmues qëndron
Diku pëlcet qielli, diku pëlcet fjala,
Diku jetohet me fjalë, diku vritet për fjalë
E në kupë të qiellit pëlcet e vetmuar poezia

Gjitha rrugët kanë nga një qëllim,
Nga një emër e nga pak histori
Edhepse asnjëra s’i afrohet Prometheut
Diku të fashitura e të ndrydhura,

Diku të pashpallura e të shpallura,
Dosido mes rrugëve pengesat janë të kalueshme,
Me ca letra të shprishura për të thurë poezi
Mes pallateve mbretërore e kryqeve të lashta
Pikturat e shumta bëjnë hije mbi kokë,

Janë hije përtej jete dhe muza për poezi
Mona Lizës qeshet e harlisur
Mos e dashuro, ruaju është log zanash shkallmuese

Në Paris gjithsesi të shkosh,
Katedralen e Hygos ta nderosh,
Në Londër është  mali i magjive të pashterruna të Shekspirit Hyjnor,
Dhe gjithsesi në Shkodër me shkue
Me puthë Zojën e Shkodrës në këmbët e përgjakura,
Me mësue misterin e botës, të cilin e njeh vetëm ajo
Pastaj me kërkue për Atë Fishtën,
Si pëlcet me metaforat e tij në përjetësi
Dhe me i mbledhë eshtrat nëpër lumenj të rrëmbyeshëm

PIKËPYETJE

Largësia pikturohet në varg,
Me nuanca ngjyrash që thyhen

Mes vete si në pasqyrë
Thyhet dielli në perëndim

Koha shpërlan trutë
Fjala digjet në zjarr
Zjarri humb në fjalë
Unë humb bashkë me fjalët
Bashkë me vargjet digjem
Me copëzat e qiellit
Që më kafshojnë
Me lotët e djegur
Nën gurgullimë ujërash
Ujis vargjet
Pëshpëris ofshama dehëse
Me mall
Kultivoj rimat, ritmet
Bashkë me pikëpyetjet e çelikosura,
Që rëndojnë sot, nesër… përgjithmonë.
dhe sot:
Këputje vargjesh
Përthyerje motivesh
Ngjiten pa dashje vargut tim
Jo në emër të shenjtërisë
As të djallëzisë
Plot shikime të përhumbura, të zbehura, të hutuara
Ngjiten si merimanga gërdie vargut tim të lodhur
Jo vetëm kaq
Dashuri, të mbërthyen pamëshirshëm
Këngë laviresh të shprehin dhembjen
Për kohë të mykura
Kokave të trasha
E ti vazhdon të besosh gjithçka
E s’e kupton vargun e këputen
Në harresë të lënën
Në fyt të prerë
Magjeve përplot merimanga gërdie,
Kullave të fikura kanunesh
O zot, shpirti im dashuri
Beso
Nëse jeta ushqyet me metafora
e ushqehet me krimbat e qelbur
apo ushqehet me art e dashuri
beso
Me metaforat vrasëse
Me ofshama helmuese
Me leshrat që s’gjejnë gërshërët dot
S’tunden muret e heshtjes,

Muret e moskalimit
Unë vazhdoj t’i lutem Zotit,
Mësomë t’mos dua kurrë djallëzoren për shenjtëri

Matanë mendimet qëndron hijerëndë shpresa.

NJË DET MALL

Editës, bashkëshortes

Nga rrezja e diellit thithe shikimin prej zjarri

Në këtë kohë kur bota vuan për një grimëz dashuri

Si nëpër ëndrra të trishta dergjen shpirtra të shumtë

Që dashurinë e kanë të huaj

Të ankthshme dhe me goditje

Ti sot si zog pranveror

Thyen tema

Rikthen tema

Të dashurosh është akti i shenjtërisë tokësore

Dhe virtyti i vetëm për të jetuar

Me ty mbushet një det mall

Shih si ulurin natë e vonshme

E yjet puthen thellë në ballë

Deri kur do të puthemi me yje

Do të zgjohemi në dy pole,

Sa larg

Nëpër turbullim ëndrrash noton gjumi ynë

Nata vishet në të zi, trashet mërdhihet, si unë pa ty

E ne me mall ushqejmë barkun

Me shpirtra të trazuar ditët numërojmë nëpër gishtërinj

SI ZOG MBI DUART TONA

Bijës time, Izabelës

Shikimi yt i butë i tremb vargjet

Izabela, mirëserdhe në botën e çudirave

Shikimi yt kryqëzon stinët

Duke përmbysur rregullat

Përtej syrit tënd shkrihet bora në Suedi

Janari nuk është më i akullt

Jot Amë të mbështjell me pupla

Engjëlli i babit

Zbrite si zog mbi duart tona

Dhe janarit ia dhe diellin

Në lumin e fëminisë derdhe shikimin prej engjëlli

Pak kripë për t’i dhënë jetës shije

Izabela e babit, më e mirë se e mira

Më e dashur se e dashura

Përkundi përrallat e qeta

Çeta e engjëjve brohorit rrugëve tona

Asnjëherë s’do ta ndërpresësh lojën

Nga shkretia jemi kthyer

Nuk ka Herod në tokë

NË QIELLIN E MAGJIVE TË JETËS

Tim biri, Luisit

Luis, emrin tënd e mban të pezulluar madhështia e Hose Luis Borgesit

Ai nuk besonte në verbëri, as në predikues të errësirës.

Për lumturinë e librit

Dhe shtatë netët e krijimit u verbua tamam si Homeri

E ti sot, shtrije buzëqeshjen tënde mbi tokë,

Bota ka nevojë për një buzëqeshje më shumë dhe më pak tragjedi.

Në pyllin e pikëllimit dimëror mbytet koha e acartë.

Prilli është muaj i triumfit, i luleve dhe i lindjeve.

Luis, të lindësh do të thotë të hysh në pyllin e madh

Të dilemave ta pafundme, në pyllin e mistereve kurrë të zbuluara.

Ngritje-ramjet kuptoj me Biblën e heshtjes, është këshillë e poetit

Që këndonte bri maleve të Rugovës.

Lulet çelin në prill

Prilli është muaji i luleve, Luis, biri im,

Muaj i lindjeve dhe zogjve cicërues

Kulla e Abelit hap krahët,

Dyert për aromën e frymës tënde,

Hyjnë pa frikë

Kohët puthen në ballë herë mëngjeseve të kaltërta me diell

Herë netëve të errëta me  bubullima e shi,

Bëjnë punën e zakonshme.

Ti mos e prish gjumin fëmijëror,

Ka ëndrra të bukura, të bukura si gjithë jeta.

As buzëqeshjen e ëmbël, asnjëherë mos e trazo

Edhe nëse sheh si digjen gjuhet në Kullën e Babelit.

Asnjëherë mos beso në tempuj të rremë,

Kohët ikin e treten dashuria mbetet e njëjta.

Kurrën e kurrës mos beso në errësirë Luis

E Biblën e jetës shkruaje me shkronja të gozhduara,

Ke shumë rrugë për të ecur e për të shkruar.

Dashuria shpëton botën, thoshte Nënë Tereza

Dhe ti hedh pjesën tënde në oqeanin e shpëtimit,

Çdo mëngjes e mbrëmje shkruaje Biblën e Jetës

Kështu përmbysen errësirat, rrugët e baltosura

Asnjëherë mos e harro kërkimin – deri në pafundësi.

Mos harro në prill ëelin buzëqeshjet dimërore.

Natyrës i hapen sytë.

Ëmbël tingëllon kënga e pranverës, zogj të bukur cicërojnë.

E kënga e tyre të kënaq shpirtin deri në dehje e ekzaltim.

Sikurse buzëqeshja e ëmbël mëngjesore

Dhe syri yt që së pari ndeshi Amë e Atë

Ti lind për të dashur e për të qenë i dashur

Në një ditë të bukur të simetrisë estetike,

Në një ditë të uruar me vargje të panumërta.

Me dhjetë prill këndon qielli buzëqesh toka.

Është Java e Madhe e vdekjes së të ligave

Dhe ngjalljes së jetës e dashurisë.

Kam shumë për të thënë e për të shkruar,

Për librin e jetës dhe të dielat vajtje-ardhjeve në Kishë,

Për tingëllimin e kambanave dhe thirrjet për uratëkërkime,

Për magjinë e dashurisë dhe ëndrrat e lartësive të paprekura,

Për përrallat e para dhe imagjinatën e lojës,

Për ngritje-ramjet e para dhe aventurat e pafundme që ëelin në agim.

Ti zhytesh pafundësive magjike në trajtën më të bukur.

Ne e dimë se vetëm fëmijëve u përket mbretëria e qiellit,

Perandoria e gjithëpushtetshme e dashurisë së përjetshme.

Mos harro: në pranverë gjithmonë ëelin lulet,

Lulet janë si këngët e shpirtit

Sa mirë është të rrëfesh vetë në trajtën më të bukur,

Pa nevojë për metafora, elegancë e stile të ndryshme poetike.

Më shumë se metafora dhe stilet je,

Në botë ka shumë fëmijë që lindin duke ëndërruar dashurinë,

Mbyte egoizmin. Dhe mos harro,

Për buzëqeshjen tënde ka nevojë bota.

Në vorbullën e  imagjinatës tënde të mrekullueshme pikëpjekjen kohë,

E ti jeto për të dashur e për të qenë i dashur.

Kam shumë për të shkruar.

Urëkalimet me përplot të panjohura.

Diku dy mijë e sa viteve, në grazhd u rilindet bota

Dhe ne endemi mes ëndrrës së pambarim.

Dhe lumin e jetës lejo të rrjedhë, ballëhapur ec mbi kohë.

Asnjëherë mos lejo mbretër të tërbuar të bëjnë përulje

Ti je engjëll që linde për të dashur dhe për të qenë i dashur.

Prandaj ec ballëhapur në qiellin e magjive të jetës…

JETA

Kur them e bukur është jeta,
Mes ideve të mia tinëz hyn poezia

E bukur si asnjëherë me arsyen kryelartë
E veshur me një vello hije prej syve të frikshëm,
Buzë të fryra dhe një të kuqe plot epsh

Në shtratin e erosit të trazuar

E bukur është jeta, mburren metaforat
Edhe kur ka dhembje
Edhe kur vajet e kaplojnë
Kur qielli shkrihet në vaj
E t’i ushqesh me lot e Mall,

Mëngjes e mbrëmje
E bukur është jeta
Edhe kur shpirti mbushet plot gëzim,

Fluturon në qiellin e shtatë
E bukur është jeta,
Edhe atëherë kur tërmetet shpirtin ta copëtojnë
Kur tretet dashuria rrugëve pa emra
E të shuhet Ylberi në duar,

Kur ti shkrehesh e shkrehesh në vaj e pikëllim
E bukur është jeta
Art – mozaik lumturish
Ylber qiellor vizatuar me miliona ngjyra

Çdo mëngjes e mbrëmje gotën e verës cakërroj me qiellin
Me dallëndyshen bashkudhëtoj

Lumit të rrëmbyeshëm
Shtigjeve të jetës Pemën e Lumturisë kërkoj
E bukur është jeta
S’e dua pikëllimin
As kur errësohet qielli dhe bebëzat tua ujisin faqet
E dua natyrën
Miliona bukuri
E dua qiellin plot e veshur me fantazi.

E bukur është jeta
Edhe ku ka gaz

Dhembje e lot
Kurrë mos u shfre në vaj,

Gëzimin mos e ndalo
Me gëzim jetën jeto

NGA MAJAT QË PREKIN QIELLIN E STUBLLËS
(Vendlindjes sime… )

Toka prek qiellin në Stubëll aty ku zemrat u gurëzuan,
Ku u gozhdua fjala, për t’mos u mohuar fjala
Oshtinë malet e malet gjëmojnë,
Krojet e fshatit derdhen rrëmujshëm në Liqejt e paemër
Maja e thepisur hijerëndë që i rri mbi krye
Puthet çdo mëngjes magjishëm me qiellin
Në Selanik la një pjesë të Historisë,
Një tjetër, diku në rrugët aziatike ku shfryen barbaritë turke
Stubëll, tjetrën pjesë mund ta gjesh në pasqyrën e Shkodrës
Stublla ime e dashur, asnjëherë s’e pe diellin pa e pa majën hijerëndë
E të mësohen fshehtësitë e panumërta pa e puthur Kryqin tënd,
Kur të mësohen fshehtësitë,
Këndohet kënga e lashtë, e harruar…
Shkëmbinjtë e gurëzuar mbajnë gjak të dëlirë
Të puthën dashuri të nemuna, nëpër të premte të përgjakshme
Rrapëllimat e këmbëve vrastare shpesh t’u vërsulen
Sa shpesh t’u desh të mbërthehesh në lot
E nga lotët të bëhen përrenj të rrëmbyeshëm
Shkëmbinjtë e thepisur, kodrat përplot bukuri

Vetëm ato njohin të vërtetën
Thellësinë e pashkruar të Premteve të Vdekjes

MALL I PËRDHOSUR

Në gryka të ËC na zë gjumi i zi

Penisi ynë elastik s’ka dert

Është imunë ndaj papastërtisë

Gratë tona e mbajnë të pastër

S’flenë me ne

Taborret tona me artistë ndërtojnë një mur kinez

Torullasen nga shikimet e Parisit e Londrës

Dhe i zë gjumi të dehur në gjumë të zi

Sa Trishtim

S’ka gjë më të vështirë së të shkruhet arti i injorancës

Dhe mallkimi i vetes

Në trajtat e një merimange që të zë frymën

Injorantë të dreqit, pëlcet ankthshëm Frederik Reshpja

ME LOT JEMI RRITUR

Në datëlindjen time të pesëmbëdhjetë

Gjyshja më tha:

“Hëna prej gjaku

Po sillet mbi kokat tona… ”

Pastaj ma ledhatoi ballin e djersitur,

E trishtuar më këndoi:

Me lot jemi rritur

Rritur jemi të uritur

Për bukën fjalën kohën

Për paqen lirinë dashurinë

Bukën nëpër ara grurin

Me lot e kemi ujitur

Dhe fjalët i kemi të lagshta

STINËT E JETËS SIME

Vjeshtë

Si zakonisht,

E zhveshur ngadalë

Pa të brendshme,

Tamam si grua e moshuar me rrudha në trup,

E turpëruar për bukuritë e venitura

Shtrihet para dimrit të madh

Për të fjetur nën ethet e humbjes

Erëra

Stuhia

Çdo gjë e nevrikosur

Shenja dimri bastard

Dhe vjeshtë e shngjyrosur

DIMËR

Jorgani i epshit të kohës

Bora e madhe dhe akulli mbi kokë

Sa ideja e dimrit përrallor

Acari i akullt në horizontin e pritjes

Në shpirt therë

S’ka diell

Ftohtësi deri në palcë

Të mbijnë sythat e butë

Eshtrat dridhen në shtat

Në heshtje shurdhuese

S’ka dashuri

Trishtim:

Në perëndim s’ka simptoma

Metamorfoza është ngujuar

Fjala dimër mbyt ironinë

Dhe mitin e pranverës

Pranvera

Dhe…

E buzëqeshur

Me vonesë

E palulëzueshme mbeti

EPILOG

1.

Pikë asnjëherë mos i vë poezisë,

Asnjëherë mos mendo në epilog

Nuk thuhet kot:

fundi s’gjendet

E përkryera është iluzion

Epilog është vetëm fillimi

Ose në të kundërtën

Fundi i një fillimi

2.

Thuhet fundi s’gjendet

As për poezinë

As për dashurinë

Mua më duhet të vdes

Duke kënduar për ty

Për lotin e pastër

Për buzët e çelura varrë

Për shumë e shumë gjëra….

Epilog i mbyllur në ag

Dhe pika e mbetur në maje lapsi

3.
Thuhet se çdo gjë ka fund

Dhe në atë fund është një fillim

Edhe për poezinë

Edhe për dashurinë

Edhe për lotin që pikon

E varret e kohës i shëron

Ky është fundi i një fillimi

Për kohën e vrarë,

Me shigjeta helmesh mu në ballë

Për ndërgjegjen e ngrirë

Për vargjet e qelbura

Ky është fundi i një fillimi

Për kujtesën e trashur

Dinjitetin e nëpërkëmbur

Lumit të rrëmbyeshëm

Kanunet e ringjallura

E shkuara si ëndërr

Ky është fundi i një fillimi

Që humbi si bryma nën diell

Epilog i vrarë në ag

PËR KOHËN  E TRETUR

I ulur në mes të kohës

Brigjeve të urave pa lumë

Me vetminë e shtrënguar plumb

Me duart e mia të forta,

Pa forcën kur isha unë

Hapa trupin tim

Të ushqehem

Kohën ta trash

T’ia dyfishoj rriten

Pashë fytyrën e deformuar

Sytë në ballin tim

Hapa kohën dhunshëm në krye

Epokat e derdhura mbi lumë

Pash gjakun tim të ndërruar

Mbeta pa gojë, s’isha më unë

POEZIA

Kur të mbushet shpirti helm
Kur të përdhosen trutë
Ndjenjat kur t’i kafshojnë,

Ëndrrat kur t’i vjedhin
Kur mendimin ta vrasin mu në ballë
Kur s’ke me kënd të çelësh gojën
Të cakërrosh ndonjë gotë uiski

Në botën që ec me erën
T’i shtrydhësh koqet mbushur me spermë
Poezia është terapi
Mos klith
Mos derdh lot
Mos shkruaj elegji e balada mbytëse
Vargje pikëllimesh trishtimesh largo
Mos e përul synimin,

Shiko poezinë mu në ballë
Ushqehu kur të mungon buka
Kripa dashuria e shkrimi
Mos vajto vetminë asnjëherë
Edhe kur të përbuzin
Të shajnë e të gozhdojnë në kryq
Të shpallin çmendurak
Të anatemojnë
Dashurinë ta përdhosin
Poezia është shpëtim
Klithmë e ëmbël me gëzim

DUKE ECUR ME VARGJE
Ngrysej qielli kokës sime
Si përbindësh i natës së zezë,

Ngrysej qelli kokës sime
Teksa toka rrëshqiste nën thembrat e mia

Një pikë gjak shumëzohej si era
Unë bashkë me qiellin ecja tokës sime
Me vargjet e mia të rënda plumb

Në maratonën e ideve pa qëllim
Ec…
Mbi tokë
Pafund
Drejt teje kohë
Sa ta mbyt antitezën
Për Ty
E globin ta kthejë

Në lumturi

KALAJA E DASHURISË

Tingujt e kitarës së thyer këndojnë

Për flokët tua të shprishura supit të butë
Mes aromës së tyre përhumbem si zog

Nëpër shtatë qiejt magjikë fluturoj
Në aromë vjeshte dehet trupi im,

Dridhet e mërdhihet si shpend nate pa fole
Meloditë mëngjesore i kapërdin e i kafshon terri
Heshtja mbyt në gjak tinguj e kitarës
Nga sytë e tu merr rreze dielli
Ti pret afër Kështjellës së Hamletit, unë dridhem rrëzë Kalasë së Ulpianës,
Derisa të nisemi rrugës për në Prishtinë, është vetëm një hap.
Ti e dite këtë,
Shpirti im Edita

SFIDË

Lufto po të mundësh me jetën
Fyta-fytash po të mundësh
Aty ku vrasin legjendat e shekujve grabitës
Po të mundësh lufto me kohët
E braktisur nëpër lumenj të përgjakur
Po të mundësh sfidoje vdekjen
Mbetesh legjendë historike
Fanatizmin nëpër shekuj
Po të mundësh lufto me antikrishtin
Rikryqëzoje në kryq
Po të mundësh bën gjithçka
Gjithçka bën po të mundësh
Gjitha lulet mbjelli në një saksi
Pa aromë do të mbeten
Po të mundësh bëj gjithçka,
Djallin bëje engjëll

Dhe vallëzo me budallenj

Trishtim

PËRPJEKJA

Asnjëherë s’kam besuar se pas kohës së myktë

Humb kujtimi dhe imagjinata përmbyset

E në kokë të njeriut çelin krimbat

Bashkë me gjarpërinjtë thatanikë

Djajtë engjëjt

Hanë pinë

Kuvendojnë e mashtrojnë

Kafkën time e nuhasin

Me epshin e dreqitnjeri

Ëndërr e paparë

Gjak kullojnë lulet

Kafshohen ëndrrat

Hatashëm kafshohen

Përleshën leshrat e kalbura

Dhe aroma e tyre na deh

Pantallonat që s’mund t’i mbajnë koqet

Shiten në tregjet tona mëkatare

Nuk është panair idesh

Dhe maskat e skenës së mashtrimeve

Krismat si zjarret me tym të zi

Zoti im, tamam si këpurdha pas shiu

Dhe, ku është arti… klith?

Kori i ideve

NJË PSALMIST MODERN

(pjesë nga recensioni)

Ndue Ukaj deri tash është bërë i njohur si studiues, kritik i letërsisë dhe publicist.

Tani  e pas do ta njohim edhe si poet. Vërtet, vargjet e tij ishin (janë) të pranishme në periodikun e shtypur dhe atë elektronik edhe deri tani, por libri ka përmasa të tjera dhe receptohet ndryshe.

Autori i këtij libri nuk është nga ata shkrimtarë që mbyllen në kabinet  dhe që të vërtetën ta gërmojë në vetvete. Vargjet e tij paraqesin një formë të komunikimit kreativ, të gjallë,  me personin e zemrës, me personalitete të mëdha, me kontekstin kulturor e politik, me botën empirike, me historinë e letërsisë…

Ndue Ukaj nuk është as nga ata shkrimtarë që e gdhendin fjalën duke e reduktuar atë deri në bërthamë, por ai  gjithsesi është një njohës shumë i mirë i artit të të shkruarit. Ligjërimi i poetit është shpërthyes, ngacmues, kërkues dhe karakterizohet nga  kultura enciklopedike. Për të komunikuar me vargjet e tij lexuesi duhet të jetë i pajisur me njohuri nga literatura mitologjike, ajo biblike, pastaj historiko-letrare etj., që janë tipare të  intertekstualitetit. Në vargjet e tij kemi edhe ndonjë varg të huazuar të Azem Shkrelit, apo ndonjë perifrazë të vargjeve të Nënës Tereze etj., që autorit i shërbejnë si pikëmbështetje për të zhvilluar poetikën e vet.

Poeti shkruan në gjuhën standarde, por për efekte të caktuara, në jo pak poezi përdor edhe shprehje dialektore (idiomi).

Çdo poezi nënkupton një lexues, e në vargjet e Ukajt me lexuesin herë flitet në vetën e dytë e herë në atë të tretën. Një numër të madh vargjesh Ndue Ukaj ia kushton të dashurës së tij (në vetën e dytë) dhe këto janë vargjet artistikisht më të realizuara të tij.

Disa poezi Ukaj ua kushton personave të njohur nga fusha e kulturës, politikës apo humanizmit (Anton Pashku,  Pjetër Bogdani, At Gjergj Fishta, Rifat Kukaj, Ibrahim Rugova, Nëna Terezë, kryesisht në vetën e tretë, por edhe të dytë), të cilat kanë pak ngjyrim patetik, por përmes tyre autori shpalos brenga dhe ide, kritika ndaj dukurive të caktuara dhe vizione interesante për ardhmërinë …

Ndue Ukaj poezisë, pra edhe poetit, i rezervon misionin e alkimisë (alkimistit) dhe kjo është arsyeja pse ai shkruan.

Me matematikën e zemrës

Zgjidhte të panjohurat e bëra lëmsh

(Poetët vetmitarë)

Pra, Ndue Ukaj beson seriozisht se poeti mund ta ndryshojë botën. E forca e besimit, thuhet në Ungjill, mund të zhvendosë edhe malet.

Prandaj, edhe po e them krejt në fund: Ndue Ukaj është një psalmist modern!

ANTON GOJÇAJ

PËRMBAJTJA

Variacione të dallueshme tematiko-stilistike (parathënie nga Petrit Palushi)

Përleshje

Hapat e vegjël

Hija e korbave

Piktura e dashurisë

Gjyqi për vjershën time

Alfabeti im

Iluzioni i fjalës

Përralla e moçme

Koha shumëngjyrëshe

Krijimi
Si zakonisht

Dramë

Kompromis

Kujtim i mermertë

Thirrje

Poetët vetmitarë

Në kohën teknike

Vjeshta e shpirtit

Udhëtim i vargut

Kënga e dritës

Vetëm heshtje

Në pasqyrë thyhen kujtimet

Malli

Poet me u ba

Qiriu

Tek Kështjella e Hamletit

Gjashtë shkronja…
Kohë e zezë

At Pjetër Bogdanit

At Gjergj Fishtës

Nënë Terezës

Anton Pashkut
Dardania antike

Poeti
Zani i nanës

Puthja e yllit

Etje

Kujtesë e sëmurë

Tabu

Filozofia e marrëzisë

Pritja

Skenar tragjikomik

Puthja
Estetikë dashurie

Dilema

Këngë për këngën  e dashurisë

Dialog
Sot…

Ruaje lotin

Harrimi

Pështjellim

Mbrëmje vjeshte

Fati yt
Plagë

Kuptimi

Në kërkim të zanoreve të humbura

Dashuri në errësirë

Motiv i ri

Rrënjët e pemës

Apokalipsi

Estetikë tragjike

Eklips jete

Kohë e perfeksionuar për gjenocid

Argumentimi i kohës

Atdhe

Dashuria

Mbretëri prej kashte

Kosovë

Mbrëmje mbi Dubrovnik

Shtegtimi i shpirtit

Metafora e legjendës

Tundimi

Të gjithë jemi odise
Arti i dashurisë

Kam dashtë me thanë
Pikëpyetje

Një det mall

Si zog mbi duart tona

Në qiellin e magjive të jetës

Jeta

Nga majat që prekin qiellin e Stubllës
Mall i përdhosur

Me lot jemi rritur

Stinët e jetës sime

Dimër

Epilog

Për kohën  e tretur

Poezia

Duke ecur me vargje

Kalaja e dashurisë

Sfidë
Përpjekja

Një psalmist modern (pjesë nga recensioni ANTON GOJÇAJ)

Shënime për autorin

SHËNIME PËR AUTORIN

Ndue Ukaj (1977) u lind në Stubëll të Epërme të Komunës së Vitisë.

Ka kryer studimet për letërsi dhe gjuhë shqipe në Fakultetin e Filologjisë në Universitetin e Prishtinës, ku ka ndjekur edhe studimet e magjistraturës. Ka qenë editor i revistës për art, kulturë e shoqëri “Identiteti” (2001-2002) që është botuar në Prishtinë.  Tekstet e tij letrare, eseistike, publicistike janë botuar në Shqipëri, Kosovë, Mal të Zi, Maqedoni, diasporë dhe më gjerë. Ndërsa shumë tekste të natyrës së diskursit politik janë përkthyer e komentuar në media ndërkombëtare

Gjatë kohës së okupimit serb dhe pas luftës në Kosovë, Ukaj ka qenë aktiv në jetën politike të Kosovë. Ndërsa viteve të fundit ka jetuar përkohësisht ne Suedi.

Më 2004 ka botuar librin “Diskursi biblik në letërsinë shqipe” (AIKD, Prishtinë).

Është i përfshirë në disa libra dhe antologji të poezisë shqipe.

Po ashtu, është përfshirë në antologjinë shqip-rumanisht, shtatë poet shqiptar dhe shtatë rumun, Bukuria e bukurive” “Frumusetea frumusetilor “, Bukuresht(2008).

Ndue Ukaj shkruan poezi, prozë, eseistikë, kritikë letrare dhe publicistikë.

“Ujëvarat e metaforave” është libri i tij i dytë.

“Ujëvarat e metaforave” është përmbledhja e parë me poezi e Ndue Ukajt, pas një debutimi të disakohshëm dhe me sukses në fushën e studimeve, të kritikës letrare dhe të publicistikës.

Poezia e Ndue Ukajt, si një poezi që përpiqet të zbresë tek honi i shpirtit të njeriut, tek ai labirinth i çuditshëm, më së pari, na vjen në trajtën e një rrëfimi të dlirtë të autorit për vetveten, si jehonë e një shpirti të trazuar, dhe që njëkohësisht prezanton një krijues të përkushtuar, të mbështjellë me ethet e vëzhgimit dhe të krijimit dhe që e bëjnë poezinë e tij sa lirike, aq dhe gjysmëepike dhe dramatike njëkohësisht, sa fantazoide, aq dhe të prekshme për shqetësimet njerëzore që ngre, për temat e ndjeshme që merr dhe rimerr, për atë frymë -ekzistenciale që funksionon dhe frymon në trupin e krejt poezisë.

(PETRIT PALUSHI)

Autori i këtij libri Ndue Ukaj nuk është nga ata shkrimtarë që mbyllen në kabinet  dhe që të vërtetën ta gërmojë në vetvete. Vargjet e tij paraqesin një formë të komunikimit kreativ, të gjallë,  me personin e zemrës, me personalitete të mëdha, me kontekstin kulturor e politik, me botën empirike, me historinë e letërsisë…Ndue Ukaj nuk është as nga ata shkrimtarë që e gdhendin fjalën duke e reduktuar atë deri në bërthamë, por ai  gjithsesi është një njohës shumë i mirë i artit të të shkruarit. Ligjërimi i poetit është shpërthyes, ngacmues, kërkues dhe karakterizohet nga  kultura enciklopedike. Për të komunikuar me vargjet e tij lexuesi duhet të jetë i pajisur me njohuri nga literatura mitologjike, ajo biblike, pastaj historiko-letrare etj., që janë tipare të  intertekstualitetit… Prandaj, edhe po e them krejt në fund: Ndue Ukaj është një psalmist modern!

(ANTON GOJÇAJ)

Mars 14, 2009

The word symbolic and art of contrasts

Posted in Uncategorized te 9:08 am nga ndue77

The word symbolic and art of contrasts

Ndue Ukaj, Sweden

Poetry is the most universal form of poetic communication where ideas and figures fulfill the poetic harmony and intention. They walk side by side and build an Olympus of perceptions and feelings for the beautiful and the ugly, for the amiable and useful, for the tragic and happiness. In most beautiful forms the poet, like an oracle inspired creates perceptions to his own universal perceptions through his language as a poetic specialty. This universal form of communication of the message of the artistic word, eternity of ideas, in harmony with the poetic system functionalizes the multifold esthetic and idealistic forms. Through perceptions and particular world the poet descends the circles of hell, searches with the sense of the creator through the purgatory constantly aiming for the road to Paradise, to the eternity where the Poetic Art melts with a series of lecturing proceedings using numerous tropes and metaphors, symbols and comparisons, contrasts and paradoxes always in function of realizing a literary catharsis. And, these poetic characteristics are found in Jeton Kelmendi’s poetry in his collection “Breath” which the poet is presenting for the English-speaking reader. As Horace said in his “Poetic Art”, “poets should bring something useful or entertaining, or say amiable and useful things”, Kelmendi’s poetry mingles in itself original poetic features bringing the amiable and useful to the reader with a cultivated style and dense language of depicted symbols never burdening his poetry. His poetry, lyrical discourse, or “an inner mimesis of poetic sound and images aimed at becoming a thematic modus: (Northrop Frye) in Kelmendi’s poetry as well. This thematic modus featuring his poetics is built of elaborated figures through sweet verse of an internal rhythm and impulsive tonality often filled with interjections or some single letter carrying expression – elements that give his poetry a specific and original poetic dimension.

Jeton Kelmendi belongs to the younger generation of the Albanian literature, a generation that has experienced the most tragic mess in the Balkans and which is today moving alongside contemporary trends of literature carrying over their should a bitter past which Kelmendi brings to life through his rich imagination and dynamic poetic discourse. During this period he has debuted with several very qualitative collections of poetry highly assessed by both critics and literary public. His collection of poetry “Fryma” (“Breath”) offers to the poetry-lovers a poetic universe of Albanian literary tradition, a beautiful set of poetic word, rich in existential themes as its poetic pivot with multifaceted expressive forms and nuances mingling with other themes and motives. His poetry communicates with the past, present and future. Above all, it communicates with the being of literature as one may read in the poetry “A word measuring trial” where poetry wages its own battle: “Somewhere amidst the light’s darkness/ Someone is missing the word”. This model of poetic of poetic discourse is articulated by Kelmendi in his next poem “Our arrival on parchment” where fatherland and poet identify first of all by a joint call on the insecurity and paradoxes which a misty future brings about as his country, and the Balkans generally, remain regions of paradoxes and continued stirrings, horrors that are most of all felt by artists. Therefore the author cries out: “They seem as dreams and realities/ Water and bread of anti-human” (My tomorrow code). And, this philosophy of creation remains a poet’s curiosity in order for him to understand “Where the border crosses/ Between sadness and joy/” (Drama, First Act), for the fact that this border, poetic by all means, plays an important role in this poetic collection through a contrast of ideas, figures and poetic symbols in order to transform sadness and joy into art. And, also for the fact that thus “Lyrics had its shadow bone whitened/ While waiting for the rites of dust”, and the song beings its powerful life.

Kelmendi’s poetry is characterized by a specific perception of beauty beneath of a sub layer of perceptions for its numerous categories: the beauty that the art of poetry brings, for the girl and love, for the country and history, like in the poetry “A Moment”, where the poet using symbols and comparisons, through concise lines, rhythm, synthesizes the most beautiful forms of lines: “If I were rain/ Tonight/ I’d accidentally drip/On your cheek/But/A slow dripping drop/Looking at you straight”. Generally, Kelmendi’s poetic verse is laconic with emotional and semantic expressivity. Its poetic structure is built over paradox as a particular feature. Through it the poet preserves the substance of the idea aimed at the eternity of word with inspiring poetic calls. The dominant poetic discourse of this collection is deeply lyrical. The typos of themes and motives go around a national pivot, woman and love, mediation about art, artistic word. The poetic communicates sadly with history, as for example in the poet “Illyrian”, in the lines: “It surpasses all/For the sake of the word”, as his country cannot be measured with any form, and the next line of connotative meaning closes a century-old cry: “My fatherland of God that gave me my name”. This, above all, for the fact that the poet’s Winter remains a mad codex. Fatherland topics are formed through forms of pain in the poetry “Morph” with lines: “Neither thirst nor hunger/ In the plain of a word/ Fatherland/ How many pastured and drank… How much silence assailed/ Disgust infuriated us for you nostalgia”. One of the very interesting poems is the one dedicated to Ibrahim Rugova, where the poet sings passionately to the president’s figure, artist and highlander, the symbol of Albanians for decades, and model of writer: “Dream on? And pray for Dardania/ A winter of solitude has fallen… Everything came with the tear? Grand Year/ Day of departure” (Winter of Big Departure, to Ibrahim Rugova). Kelmendi’s poetry is an associative one. It both evokes perceptions and creates. The poet walks on with his verse in order to understand the corners of the world; he is at the edge of paradoxes even when perhaps “an evil hour has set” (After recognition), and his carries in his soul the power of poetry in order to challenge and hence bring triumph for the word: “Tell me something about the smokeless fire/ From now on/ Your coffee awaits us/ And my line of shiver” (After recognition). More powerfully, this poetic tendency is articulated in his highly values poem “Madam Word and Mister Thought”, where the poet contemplates about the philosophy of creation with a modern poetic affinity of transformation of thought from paradox to contrast and from contrast to an amiable symbol: “I’ve spoken/ Somewhat differently/ Madam/ But I say/ Don’t get me wrong/ After all these are words of a poet”. Kelmendi’s poetry is consolidated; his verse is free and paradox of thought and contrast of idea become pinpointing features of the lyric: “A time a day came/ so awkward so happy/ Its white and back no one knew” (A bit of history). Or, in another interesting poem “For the amiable glass” where Kelmendi creates outstandingly beautiful lines in a concise style and realized with emotion and inspiration, creating poetic expressivity that reminds one of the great poet Omar Khayam and his emblematic lines of wine and love: “Drink it man/ Your own glass/ The red amiable wine/ Drink it drunkardly/ Bottoms up/ Never leave/ A drop/ To the verse/ Written lonesomely/ Anyway/ You’re not sober, man”. He cultivates this same model of speech in a number of other poems, because love, or ‘the beauty of beauties’, the lass as its personification represents a special topic within the topes and motives underlying the collection: “Tonight the autumn night may be saturated/ The moon fell over the window/ With her goods/ The verse/ I’ll write for you” (Ten and Ten in Tirana). This poetic rhythm develops through powerful gradation in his other two poems, “Whisk” and “Her dream”. Randomly viewed, this collection offers beautiful poetry, an inspired art, where the reader may find basic components of literature, the useful and amiable (Horatio), “It is not clear to me/ Whether to speak or keep silent/ Lyrical like the magic of Helen” (A moment for admiration). The reader has in his hand a book with a beautiful poetic structure, a poetry fed by powerful contrasts permeating him and his poetic being through stormy and tragic years part of which was the author.
Translated by Avni Spahiu

Janar 18, 2009

Darka si reminishencë artistike

Posted in Uncategorized te 4:51 pm nga ndue77

Darka si reminishencë artistike

Ndue Ukaj

Titulli i romanit “Darka e gabuar” i shkrimtarit të përmasave planetare, Ismail Kadaresë, përveçse është esencë, paradigmë e fabulës së romanit, njashtu kuptohet si shenjë letrare, nëpërmjet së cilës Kadare ndërton simbolin letrar të romanit. Në të vërtetë, ky titull i interpretueshem në kontekstin e subjektit të romanit, por edhe të diskurseve të mëparshme letrare, për faktin se nuk ka ligjërim të virgjër (Roland Barthes) ngërthen esencialisht një semantikë ambivalente kuptimore, e cila shenjëzon një raport të ndërvarshëm mes narracionit e mundësisë së leximeve intertekstuale që ofron teksti letrar në fjalë. Në fakt, ky raport karakteristik edhe për gjithë letërsinë e Kadaresë, është në përputhshmëri të plotë me qëllimin e tekstit (Umberto Eco) dhe përpos tjerash ofron mundësi të shumta leximi e interpretimi. Subjekti i këtij teksti letrar, siç shkruhet në shënimin përcjellës, bazohet në një ngjarje të vërtetë, por Kadare tekstin e ridimensionon dhe aty lexuesi gjen sekuenca semantike, si reminishencë e diskursit mitologjik, politik, ideologjik e biblik. Këto korpuse tekstesh dhe shtresime stilistike e ideore, në zhvillimin dhe zbërthimin e fabulës, enden përgjatë gjithë romanit, me funksione të posaçme për të dinamizuar narracionin, sikurse për të përplotësuar synimet estetike e ideore. Romani, në planin semantik ndërtohet mbi ngjarjen që motivohet nga Darka e doktor Gurametos së madh, i cili e shtron për miqtë e studimeve, gjermanët pushtues. Nga ky akt ndodh që për dikë, ky të cilësohet si Judë i qytetit, sinonim i Judës tradhëtar biblik, ndërkaq për disa një filogjerman i dyshimit. Kësisoj kjo darkë bëhet aq enigmatike e aq domethënëse, njëkohësisht, sa që trondit gjithë qytetin, i cili sillet vërdallë kësaj ngjarjeje, ashtu siç jeta shqiptare në atë kohë ishte e dezorientuar nga ndryshimet e shpeshta ideologjike, shpeshherë me përmasa groteske. Andaj ndodh një kontrast shpërthyes mes së pritshmes, se Gjermanët do të hedhin në ajër qytetin, dhe së ndodhurës, kalimit paqësor të tyre. Ndërsa ky kontrast narrativ, në romanin “Darka e gabuar” ndërlidh kohë historike në kundërshti të ashpër, nga periudha që njihet si  “Shqipëri gjermanike”  në luftë me atë komuniste. Në fabulën e romanit, kalimi “miqësor” i gjermanëve nazistë në qytetin e Gjirokastrës ndërlidhet me darkën në fjalë që patën miqtë e vjetër të shkollës, ndërsa pikërisht kjo do të shndërrohet në trajtën e “gabuar”, një cilësor ky që është i mbuluar nga një tis dyshimi, ngase në mënyrë fatale sinkronizon jetën e personazhit deri në epilog. Siç mund të kuptojmë, Kadare subjektin e këtij romani e nxjerr nga një kontekst real, nga një darkë reale, ndërkaq atë e zgjeron me një rrjet tekstesh e kontekstesh, duke inkuadruar në procesin e shkrimit modele të jashtme letrare, kulturore a religjioze, ato që në mendimin për letërsinë njihen si rrjet intertekstual i tekstit. Për të sforcuar diskursin fiksional dhe për t’i dhënë përmasë sa më të fuqishme estetike e polisemantike fabulës, autori zhbiron në kohë, ndaj kontekstualizon modelin e darkës biblike, si reminishencë që sforcon semantikën e tekstit dhe, kësisoj në vete krijon relacione me subjektin e romanit, Darkën e gabuar, siç e përshkruan Kadare, Darkën e doktor Gurametos së madh, të shtruar në nder të kolonelit gjerman Fritz von Schwabe, ndërsa ky i fundit rezulton më vonë të jetë i vdekur nga ai që shtron darkën. Një enigmë që ngjall makth, në epiqendër të një romani, i cili në substratin e tij shqipton ide e intenca të fuqishme ideore e estetike. Një roman i përsiatjeve të mëdha filozofike e shqiptimeve të fuqishme nacionale. Është pikërisht kjo darkë, e cila autorit i shërben si një simbolike domethënëse për të përçuar idetë letrare dhe për të zgjeruar rrjetin ligjërimor. Nëse e lexojmë tekstin e Kadaresë në planin intertekstual të shkrimit, siç e përmendëm, romani shëmbëllen në planin interletrar me Darkën e mirënjohur Biblike, respektivisht darkën e Jezu Krishtit me apostujt, nga e cila Kadare derivon kuptimet dhe statusin intencional të shkrimit, ndërfutjen e një intrige në shkrim, e cila trand njerëz të shumtë. Kadare në roman huazon  nga parateksti biblik emra, ngjarjen biblike dhe diskursin, me një derivim imagjinativ. Darka biblike mbetet akti më mistik  i Biblës, prej ku zë fill ndërtimi i religjionit kristian, ndërsa në anën tjetër Darka e Gjirokastrës, është nyja ku ndërlidhet enigma e një ndodhie kurrë të qartësuar, përplasjeve mes mbretërorëve dhe komunistëve, perëndimorëve dhe lindorëve, etj. Në këtë konglomerat përsiatjesh, Kadare ridimensionon shumë përsiatje për tragjeditë që komunizmi i pat shkaktuar Shqipërisë dhe shqiptarëve. Prandaj, lidhjet interletrare janë semantike dhe estetike. Ndërsa kontekstualizimi letrar i diskursit biblik, i mundëson autorit të transmetojë mesazhe ekuivoke: njëri sforcon modelin ligjërimor biblik, si shkollë ndikuese themelore brenda literaturës shqipe, ndërsa tjetri përçon idetë e autorit për shumë dilema të mëdha shqiptare. Në roman kemi një darkë, e cila ka krijuar shumë dilema dhe mëdyshje në Gjirokastër, enigma e së cilës ka trandur me dekada qytetarët, ndërkaq kundruall saj rri Darka biblike, e cila siç del në sekuencën narrative të mëposhtme, jep indiciet e një fronti të hapur dihotomik që përfaqëson personazhi doktor Gurametoja i madh, i cili as nuk është Krisht, as Juda Iskarioti, pra tradhtari i Krishtit: 

Duke zbritur thellë e më thellë në kohë, disa u kujtuan për darkën e Krishtit, siç tregohej në shkrimet e shenjta, të sigurt se atje do të gjenin, më në fund, enigmën. Ishin të gjithë në darkë: Krishti vetë, pikëllimi i tij hyjnor, apostujt, madje, dhe Juda Iskarioti. Kështu u duk se po e gjenin të vërtetën, por shi atëherë, ajo nisi të fironte. Që s’ishte Krisht doktor Gurametoja e, aq më pak, mysafirët gjermanë, kjo dukej që larg, por edhe Judë t’i quajë, ishte e tepërt“. (fq. 45). E, kush është atëherë doktor Gurametoja i madh? është pyetja e dilema sfilitëse që endet në gjithë narracionin e romanit. Duke e vënë kryepersonazhin mes identifikimit me Krishtin dhe Juden, Kadare shpërfaq në mënyrë eksplicite peshën e periudhës në fjalë dhe konsekuencat që ka bartur jeta shqiptare më vonë. Në këtë aspekt, ky roman, krijon marrëdhënie kuptimore poliletrare, ndërsa këto shtresime letrare janë të pranishme në nëntekst dhe kontekst, ndaj janë të identifikueshme e të nënkuptueshme në të gjitha planet strukturore të tekstit në fjalë.

Shkrimtari Kadare, romanin “Darka e gabuar” e konstrukton, nëpërmjet shenjave të motivuara nga një ndodhi reale, e cila zhvillohet në Gjirokastër, pikërisht në vlimet e shumta e me përplot dramaticitet përgjatë Luftës së Dytë Botërore. Në fakt, subjekti i romanit duke u zhvilluar brenda një kohe të gjatë, që nga dita kur ushtria italiane kapitulloi, për të vazhduar me periudhën e pushtimit gjerman të qytetit, pastaj “triumfin komunist”, në vete pos tjerash ngërthen periudhën deri në vdekjen e Stalinit; kohë kjo kur Shqipëria ishte pre e ndryshimeve të njëpasnjëshme, e shpeshherë me përmasa groteske, të cilat sekuenca jete autori i transfiguron në art. Mirëpo, Kadare s’lejon assesi që romani të simplifikohet vetëm brenda këtij boshti narrativ. Teksti i Kadaresë, duke qenë projektim imagjinativ i një darke reale të zhvilluar në një kohë të caktuar në Gjirokastër, me personazh kryesor doktor Gurameton e madh, bëhet arenë përsiatjesh të fuqishme letrare e përtej letrare. Romani është derivim imagjinativ i enigmës së darkës në fjalë, e cila kishte tronditur qytetin, e në të cilën fusin hundët jo pak edhe shtetet me ndikim të kohës. Këtë enigmë Kadare e konstrukton me mjeshtri, ndërkaq implikimet simbolike, siç e përmendëm, i shtreson në relacion me Darkën biblike, nga e cila motivohet dhe identifikohet teksti.

Personazhi kryesor, doktor Gurameto i madh, tipologjikisht nuk përbën një karakter të fuqishëm për të tronditur qytetin. Mirëpo kjo ndodh, edhe pse për këtë, madje vetë ai ishte i pavetëdijshëm. Ai pati studiuar në Gjermani, ndërkaq shtron një darkë për oficerët gjermanë që erdhën nga Greqia për të marrë nën kontroll Shqipërinë, pas largimit të italianëve. Kjo darkë, krejt paradoksalisht shndërrohet në enigmë sfilitëse, nga e cila pësojnë jo pak njerëz. Njerëzia ngatërron tingujt e muzikës gjermane me të shtënat e mitralozëve. Po këtë ndodhi, doktor Gurametoja i madh, s’do të jetë në gjendje të sqarojë rrethanat dhe enigmën e darkës, ngase, “askush nuk mbërrinte te thelbi i saj“-shkruan autori. Ai kthehet në hero, ndërsa për disa të tjerë në armik. Ky pështjellim shkakton tendosje të mëdha, e, këto Kadare i përcjell me dramaticitet të mirëfilltë letrar, në fabulën e një romani që zhvillohet me makth e në të cilin autori ndërfut copëza jete nga të gjitha kohët shqiptare.

Në esencë, shenjat letrare dhe simbolet eksplicite, të cilat i artikulon Kadare në shkrim, darka e Gjirokastrës, në njërën anë dhe implikimet e Darkës biblike, si evidenca funksionale intertekstuale, në anën tjetër, shfrytëzohen mjeshtërisht, si trampolina për ta sforcuar diskursin letrar dhe për të artikuluar idetë, përsiatjet dhe mesazhet letrare, në formën e një interkomunikimi të fuqishëm e kreativ që bën teksti me modele të shumëfishta shkrimi. Teksti i Kadaresë në mënyrë eksplicite shfrytëzon modelin biblik brendapërbrenda tekstit.

Duke transfiguruar një ndodhi reale, në shkrim imagjinativ, autori krijon gjithashtu një distancë mes ngjarjes dhe rrëfimit, ndërkaq fabulën e pasuron me një rrjet tekstesh të inkorporuara brenda subjektit qendror, shtresime e topose këto të cilat trupëzohen vetëm për një qëllim, për të përplotësuar fabulën e romanit. Duke u motivuar mbi një ngjarje të vërtetë, subjekti i këtij romani tejkalon përmasat e së mundshmes, reales dhe, me diskursin shumëplanësh që inkuadron në fiksion, bëhet roman i përsiatjeve të mëdha e universale, ku Kadare shqipton ide të mëdha për pushtuesit, për kulturën e pastër nacionale, për orientimet kulturore dhe civilizuese të shqiptarëve, për traditën letrare dhe universalitetin e saj, për figura të shumta të ekskomunikuara të jetës shqiptare, për çështjen e Kosovës, Çamërisë, etj. Është pikërisht kjo shkathtësi e thellësi e këtij autori, krejtësisht të veçantë e origjinal, që në një instancë tjetër, përplotëson raportin letrar në trekëndëshin e ndërliqshëm artistik: ngjarja, fiksioni dhe empiria. Në këtë korpus tekstesh dhe shtresimesh tematike, empiria si evokim i botës së madhe të librit, brendapërbrenda strukturës tekstuale të romanit, vjen si produkt i referencialitetit dhe ka destinim: narrativitetit t’i japë karakter të tejkohshëm, e mbi të gjitha universal. Në fakt, komponentja e fundit e sipërshënuar, përveç tjerash vë në spikamë zhdërvjelltësinë e Kadaresë për të ndërfutur brenda tekstit, me efekte të theksuara stilistike e semantike, pjesë të diskurseve të mëparshme (Linda Hacion) letrare e kulturore, si pjesë të empirisë e referencialitetit. Këto inkorporime janë funksionale sikundër në planin e diskursit letrar, njashtu të futjes në lojë të intertekstualitetit, si element brenda tekstit, pastaj futjes në lojë të ideve dhe filozofisë morale biblike, me konotacione të motivuara, që implikojnë Darkën e fundit të Jezu  Krishtit me apostujt e tij, prej së cilës ngjarje Kadare “shfrytëzon” jo pak. Ky aspekt i ndërfutjes së intertekstit në fiksion, shpërfaq potencën e narratorit të pasionuar (Eco), i cili di mjeshtërisht të sintetizojë brenda një shtrati narrativ, dimensionin empirik me atë fiksional, madje në harmoni me kërkesat intencionale të shkrimit imagjinativ.

Në universin letrar kadarean, komponentja fiksionale dhe ajo empirike, janë paradigma të shkrimit artistik, të cilat si të tilla funksionojnë paralelisht duke e përplotësuar njëra tjetrën. Këto elemente kreative, i gjejmë kurdoherë të mishëruara dhe bashkëfunksionale në prozën e tij. Në përputhshmëri me subjektin e romanit, “Darka e gabuar” Kadare na fut në një qerthull të mirënjohur misteresh, ku fiksioni e bota empirike shkrihen në sinkroni të plotë, për të konstruktuar kësisoj qëllimin final të tekstit, zbërthimin e enigmës për darkën e qytetit Gjirokastër. E, kjo Darkë mund të trajtohet, duke pasur për shëmbëllim darkën Biblike. Por, Kadare nuk është një narrator i zakonshëm, ai depërton në thellësi të thellësive, duke zhbiruar nëpër histori, mitologji, bestytni, religjion dhe kështu jep fizionominë e një universi narrativ, ku bashkëjetojnë e kaluara me aktualen, e bukura në kundërshti me të shëmtuarën, tradhtia me bujarinë, mëkati me faljen, besa me pabesinë. Fabula e romanit e vendosur pikërisht në vlimet e mëdha ideologjike dhe luftërat që zotëronin jetën shqiptare, kalimet nga një pushtues tek një tjetër, tejkalon shumëfish diskursin themelor të romanit dhe zbret nëpër labirinte krijuese e ideologjike. Kështu proza e tij modelohet si shëmbëllim më i mirë i universales, edhe kur ajo është nacionale. Aluzionet që krijon autori me Darkën e fundit biblike dhe ndërfutjen e diskursit biblik në planin ligjërimor, stilistik dhe ideor, mbesin shenja të motivuara, të cilat realisht janë palca e romanit. Në këtë aspekt, projektimet dhe artikulimet intencionale të autorit janë në përputhshmëri semantike me reminishencën që krijon asociacioni i Darkës së fundit biblike, me sekuencat e saj, si dhe personazhet themelore, që në fund zbresin tek katharsisi letrar.

Kadare fut në narracion shpirtin dhe talentin fiksional. Romani i tij është një botë e madhe e librit, ku sintetizohet e ndodhura me të mundshmen, e kaluara me të sotmen, e bukura me shëmtitë.  Është, pikërisht kjo fuqia e shpirtit artistik që e bën këtë autor të përmasave universale, shkrimtar të dashur kudo ka kulturë letrare dhe dashamirë të artit të mirëfilltë.

Dhjetor 11, 2008

Katërmbëdhjetë vëllezër në një antologji të përbashkët

Posted in Uncategorized te 9:04 pm nga ndue77

Katërmbëdhjetë vëllezër në një antologji të përbashkët

Mihai Antonescu (anëtar i Lidhjes së Shkrimtarëve të Rumanisë)

Antologjia shqiptaro/rumune Bukuria e bukurive (Do-Minor, Bukuresht 2008) përfshin 14 poetë, shtatë shqiptarë dhe shtatë rumunë, në një korolar të rrumbullaktë e të shkëlqyer, ku stilet e ndryshme burojnë përmes shprehjes së gëzimit të ritakimit në një ide madhështore që i jep poezisë konturet e kontinuitetit të lidhjeve të thella që bashkojnë dy popuj të stërlashtë, të vëllazëruar në fëshfërimën e një druri madhështor. Poeti Baki Ymeri, njeriu me dy zemra në krahëror dhe me një mëndje të aftë për zbutjen e çdo mendimi të mirë për artin dhe letërsinë, në netët e tij të mbushura me shëmbëlltyra vashash e fluturash që shpërndajnë puhi mbi vesën e degëve, ka nxjerrë nga fenomeni i përbashkët letrar vlerat e 14 ëndërrimtarëve, duke i mbështetur mbi tiparet e “Bukurive të bukurive”.
Kështu, ndoshta koha është ajo që e mat rrjedhën e botëve të gjithmonëshme, emri i poetit Ibrahim Kadriu qëndron i frymëzuar pranë emrit të Casian Maria Spiridonit, Edi Shukriu buzëqesh në drejtim të Victoria Milescut, Dan Musliu dhe Varujan Vosganian vizatojnë shenja të mistershme mbi idenë e një apeli të përbashkët, Flora Brovina shpërndan parfume të lashta kosovare deri në shikimin mendimtar të Florentin Popescut, Ndue Ukaj mahnitet pa fjalë në bardhësinë dakase që turfullon në mjekrën e autorit të këtij shkrimi, Miradije Ramiqi gjuan një engjëll në poezinë e Corina Ghermanit, ndërsa Jeton Kelmendi i mirë e i dashur, edhe këtu shëmbëllen me frymëzimet e Marius Chelarut në fushë të mbretërisë supreme të gjithë asaj që don të thotë rafinament dhe koncizion i shprehjes.
I frymëzuar, poeti Baki Ymeri ka vendosur të përkthejë në gjuhën shqipe vargjet tona, dhe në atë rumune ato të vëllezërve tanë të gjithmonshëm, me bindjen se kjo antologji, e vetmja në mënyrën e saj, është një prodhim i mirë që e ka përfituar medaljen e artë në garën ndërmjet estetikës dhe vlerës. Subjektivizmi i zemrave të tyre, si dhe drita e një mëndje përjetë të shqetsuar, përbën diamantin pothuajse të pakrahasueshëm në unazën e kohës që na është dhënë neve, këtyre që kemi patur fatin dhe kënaqësinë të ritakojmë njëri/tjetrin në këto faqe, më pranë qiellit, me një lutje të përbashkët. Ngase, asgjë përjashtë sintagmës “shtatë me shtatë” nuk mund ta hijesojë arritjen e kësaj antologjie të shkëlqyer. (Përktheu nga rumanishtja: A. Voka)

Tetor 17, 2008

Shqiptarët janë si i don armiku (NEWS)

Posted in Uncategorized te 10:55 pm nga ndue77

 

Shqiptarët janë si i don armiku

Leximi i satirës së At Gjergj Fishtës “Në hajat të parrizit”, në ditët e sotme, kur shqiptarët i bëjnë lavdi marrëzisë, krimit, diktaturës, dhunës, nderojnë idhujt më antiperëndimor që ka pas kombi shqiptar, ndihmon dukshëm për të njohur e rinjohur probleme të ashpra të jetës sonë nacionale. Përmes një ironie të fortë, lexuesi mund të përftoj katharsin e domosdoshëm që e sugjeron teksti. Ndërkaq, kjo satirë mbetet një paradigmë e fuqishme, pse jo edhe një alternativë e mirë në rrugën e vetëdijesimit kombëtar.

Ndue Ukaj

Titulli i lartëshkruar i këtij teksti është i huazuar nga satira e fuqishme e Atë Gjergj Fishta ”Nën hajat të parrizit”, të cilën autori e shkroi me 1914. Pra pikërisht në kohën e tensioneve të mëdha nacionale shqiptare dhe vlimeve të shumta ballkanike, kur jeta e përgjithshme nacionale karakterizohej nga një kaos i vërtet. Kjo satirë e fuqishme, e përshkuar nga diskursi sarkastik i ashpër, sado e shkruar afërsisht një shekull më parë, me idetë themelore të saj korrespondon thellë me të sotmen nacionale, sikundër në Kosovë po ashtu në Shqipërie e hapësira tjera shqiptare. Edhe pse si rezultat i ndryshimeve të natyrshme, problemet nacionale shqiptare, në planin e jashtëm politikë nuk janë identike me ato të që ishin para një shekulli, ndërkaq qenësisht, problemet e brendshme të jetës sonë praktike s’kanë ndryshuar fare. Madje, nëse e kontekstualizojmë satirën e Fishtës brenda hapësirave të sotme shqiptare, shohim se idetë të cilat i artikulonte autori, janë krejtësisht identike dhe konotojnë fuqishëm me botën se sotme shqiptare, edhe përkundër kësaj diference të madhe kohore. Artikulimet e Fishtës mund të lexohen sikur artikulime të shkruar dhe dedikuara për receptuesin e sotëm shqiptar. Prandaj leximi i kësaj satire, sidomos në ditët e sotme, kur shqiptarët shkojnë dhe i bëjnë lavdi marrëzisë, krimit, diktaturës, dhunës, do të mund të ndihmonte shumë për të njohur e rinjohur probleme të ashpra të jetës sonë nacionale, që janë bërë diga të fuqishme që pengojnë në rrugën e konsolidimit dhe përparimit si komb. Mbi të gjitha, leximi i kësaj satire të shkëlqyer të shkrimtarit tonë brilant, mbetet alternativ shembullore për të zgjedh rrugë të shëndosha dhe progresive, në vend të atyre që ndërtojnë idhuj krimit e marrëzisë.

Personazhi Shën Pjetëri në derë të Parrizit mediton për fatin e shqiptarëve dhe ky fat është i mbuluar nga një tis i zi dhe absurd. Duke biseduar me Djallin dhe Skënderbeun ai thotë se ”shqiptarët janë çorodit krejt”, apo në trajtat e tjera tragjike “kanë dal faret”, prandaj as që ju shkon mendja të trokasin në derë të parrizit për të kërkuar shpëtimin. Pikërisht për këtë Shqipëria s’e gjen shpëtimin. Në këtë mënyrë, shqiptarët luajnë pavetëdijshëm lojën e djallit. Të paftë për të udhëhequr, për të pas lider të fuqishëm, të ndarë e përçarë, shqiptarët heroin e tyre Skënderbeun e kanë në fjalë e në libra dhe jo në zemër. Sa trishtueshëm klithë teksti i Fishtës. Po për këtë, ata kanë devijua dhe as që kanë mendjen të trokasin në derën e parajsës për të kaluar nëpër katharsisin e domosdoshëm në rrugën e lartësimit si komb, të cilin Fishta e shpreh se intencë qëllimmire të kësaj satire. Teksti i Fishtës nënkupton tragjiken e shqiptarëve që kanë humbur parajsën, prandaj me artin e satirës troket në ndërgjegjen e çiltër: ata duhet të rikthehen në këtë derë simbolike për të gjetur shpëtimin për Shqipërinë. Teksti i kësaj satire të ngjeshur me mendime soci-politike, ndërtohet nëpërmjet një bisedë dramatike për fatin e zi të shqiptarëve, mes tre personazheve të cilët bartin kuptime të fuqishme simbolike e semantike: Shën Pjetri, Skënderbeu dhe Djalli. Shën Pjetri, figurë që shpreh një kod religjioz e kulturor, është rojtarit i derës së Parajsës, prandaj ai shpreh habinë, pyetjen e dilemën pse shqiptarët nuk trokasin një kohë të gjatë në derë të parajsës. Dhe kështu Fishta sikundër riciklon reminishencën e mbuluar nga shtresat e mjegullta, nëpërmjet simbolikës së moralitetit. Kjo reminishencë përçon kuptime ambivalente. Autori këtu godet fuqishëm përmes sarkazëm së thellë ata shqiptar që nuk e duan pendimin, ata që s’pendohen. Dhe kështu ata as që duan ta zgjedhin rrugën e mirë të përparimit nacional, por përkundin verbërisht të këqijat dhe hijet e zaza që vërtiten mbi tokat shqiptare. Kjo ndodh ngase, siç do del nga dialogu i Shën Pjetërit, shqiptarët janë pre e veseve të këqija, tradhtisë, krenarisë së madh, koprracisë, rrenës, patriotizmit të rremë, adhurimit të gabuar… Kur lexojmë këto implikime që ngërthen teksti i Fishtës, nuk mund të mos shtrojmë sot pyetjen e dilemën e madhe: A nuk korrespondon kjo sekuencë trishtueshëm, me aktin më të çoroditur dhe më të  marrë që ndodhi para pak ditësh në Prishtinë, ku struktura politike pretendojnë ta rehabilitojnë diktaturën e egër të Enver Hoxhës? Shqiptarët në vend se të trokasin në derë të parrizit dhe të hyjnë në procesin e spastrimit, katharsisit të domosdoshëm për të filtruar idealet, ata bëjnë të kundërtën, shkojnë dhe ndërtojnë tempuj imagjinar, ku i përkulen verbërisht diktatorit më të çmendur që ka njohur historia. Në këtë mënyrë ata enden kotësisht në një labirinte të tmerrshëm të këqijave pa fund.

Dialogu i Skënderbeut më Djallin përshkohet nga tone dramatike, ku shpërfaqet një realitet i vrazhdë shqiptar. Ndërsa kulmi i tij arrihet kur djalli i thotë Skënderbeut se emri i tij është në libra, por nuk dihet nëse është në zemër të shqiptarëve. Klithma se Skënderbeu nuk është në zemrat e shqiptarëve, mbetet një klithmë tragjike.

Diskursi i ashpër satirik i Fishtës në fund të këtij teksti shpërthen në një paradoks të papritur dhe tekstit i jep një përfundim shpresëdhënës. Bisedën dramatike mes Djallit dhe Skënderbeut e ndërprenë Shën Pjetëri, i cili thotë se “për inad të Djallit dhe Shqiptarëvet, Zoti ka me mbajtë Shqypninë më kombë me nder e me lumni”.

Leximi i kësaj satire një shekull pas dhe nxjerrja e kaq shumë problemeve identike në jetën tonë, nuk ka sesi të mos trondit shumë. Dhe për fund nuk ka sesi

Në Prishtinë, adhurimi i figurës së Enver Hoxhës mbetet ngjarja më ogurzeze që vërtitet mbi tokat shqiptare tash e dy dekada. Prandaj sot kemi nevojë më tepër së kurrë ta rilexojmë Fishtën e Madh. Ngase vepra e tij është një referencë e fuqishme, e cila vërtet mund të ndihmon në çdo kohë. Sidomos në kohë të vështira.

Tetor 5, 2008

Rivlerësimi i historisë së letërsisë shqipe

Posted in Uncategorized te 9:00 pm nga ndue77

Rivlerësimi i historisë së letërsisë shqipe

 

Vetë fakti se ndjehet nevoja e rivlerësimit të historisë së letërsisë shqipe, tregon qartë se ajo është lexuar keq, apo në trajtat tjera, është lexuar sipas një diktati politikë, i cili ka rezultuar me lexime të gjithfarshme, përpos letrare

 

Ndue Ukaj

Nisma për të rishkruar historinë e literaturës shqipe, edhe pse e vonuar, është puna më e mirë e cila mund t’i bëhet kulturës së shkrimit shqip. Kjo për faktin e mirënjohur se letërsia shqipe asnjëherë nuk është studiuar në tërësinë e saj, është parakonceptuar sipas interesave që i kanë karakterizuar kontekst e caktuara shoqërore e ideologjike. Kjo ka ndikuar në masë të madhe që ajo të fragmentohet. Si rezultat i kësaj, letërsia shqipe është keqinterpretuar e paragjykuar, por, përveç këtyre edhe është cunguar e gjymtuar (terma këto të studiuesit Anton Nikë Berisha). Prandaj, rivlerësimi, jo i pjesshëm, por i tërësishëm i historisë së letërsisë shqipe mbetet një domosdoshmëri, për të vënë kuptime adekuate, cilësore dhe të vlefshme në një mjedis letrar me kontradikta të shumta, ngase për dekada kemi trashëguar një apori studimesh të gjithfarshme, të bëra më së paku sipas principeve dhe cilësisë letrare. Më tutje, rivlerësimi i trashëgimisë letrare shqipe, është në përputhshmëri me rolin e kritikës letrare, e cila, ashtu siç vlerëson dijetari i letërsisë Ian Meclean ka si intencë: roli i interpretimit është të korrigjojë ose të arsyetojë një lexim”. Referenca e lartshënuar na fut në një qerthull subjektiv, në procesin e leximit, që gjithsesi konceptohet se një nga proceset me komplekse të letërsisë. Megjithatë, qëllimi i këtij shkrimi nuk është të analizoj procesin e leximit, por produktin e tij, interpretimin dhe vlerësimin. Pra, interpretimi duhet të korrigjoj ose arsyetoj një lexim, sikundër edhe të korrigjoj gabimet e trashëguara, të cilat janë të shumta, sikundër na planin e dukurive estetike-letrare, po ashtu në aspektet historike e biografike të letërsisë.

Vetë fakti se ndjehet nevoja e rivlerësimit të historisë së letërsisë shqipe, tregon qartë se ajo është lexuar keq, apo në trajtat tjera, është lexuar sipas një diktati politikë, i cili ka rezultuar me lexime të gjithfarshme, përpos letrare. Ky dimension e ka gjymtuar dhe dezintegruar letërsinë shqipe, duke e cunguar, keqinterpretuar dhe paragjykuar. Prandaj, ky lexim i ri, në kontekste tjera letrare e shoqërore, kur ideografia e kritikut (Ezra Paund) nuk është e orkestruar nga ideologjitë, sigurisht duhet të vë kuptime të reja brenda një mjedisi letrar e kulturor, me përplot kundërshti. Një apori letrare e krijuar për dekada të tëra, duhet të qartësohet dhe ky qartësim duhet të bëhet nëpërmjet rivlerësimit të tërësishëm të korpusit të letërsisë shqipe që do të rezultonte me integrimin e tërësishëm të historisë së letërsisë shqipe dhe jo vetëm të asaj që e njohim si periudhë e soc-realizmit.  

Në komunitetin e literaturës shqipe, tanimë një kohë të gjatë po vazhdon të debatohet për rishkrimin e historisë së letërsisë. Në princip, duket se ekziston një pajtueshmëri e gjerë, përkundër ca reagimeve periferike dhe të pa efektshme, se historia e letërsisë duhet rivlerësuar, dhe këndej pari rishkruar e ridimensionuar. Kjo për faktin se historia e letërsisë shqipe për dekada të tëra, është karakterizuar për “shpërpjesëtime sasiore, por edhe çhierarkizime cilësore”– shkruan dijetari Aurel Plasari në tekstin brilant “Gjergj Fishta dhe historia e letërsisë”. Si rezultat i kësaj, studimet letrare shqiptare kanë përjetuar një çintegrim të plotë. Letërsia e traditës është kundruar sipas principeve të ideologëve letrar, ndërkaq ajo bashkëkohore është zhvilluar në masë të madhe nën diktat. 

Letërsisë shqipe i ka munguar intekromunikmi  letrar dhe debati i mirëfilltë për dukuri e fenomene letrare. Madje dijetari i letërisë Sabri Hamiti mendon se “kurë nuk ka pasur një komunikim letrar në arealin shqiptar. Arsyet mund të jenë, në varshmëri nga kohët: herë gjeografike, herë kulturore, herë ideologjike e madje politike”. Prandaj nga qenia e letërsisë (Zherar Zhenet), për pesë dekada janë përjashtuar autorët themelor të saj, Fishta, Konica, Harapi, Kuliqi, Haxhiademi, Kuteli, Camaj, etj. Ndërkaq kjo periudhë ka patur konsekuenca tejet negative edhe për produksionin fiksional të krijuar gjatë këtyre viteve. Shumë autorë që ka prodhuar soc-realizmi sot, jo që nuk lexohen, por gjykohen si prishës të shijes estetike, ndërkaq autorë të shtypur kanë filluar të ngriten në hierarkinë e vlerave letrare.  

 Si formulim rishkrimi tingëllon si koncept me konotacione të ngarkuara semantike. Ndërkaq, unë do të preferoj ne këtë kontekst të përdoren termat: rileximi dhe së këndejmi rivlerësimi i literaturës shqipe, ngaqë korrespondojnë thellë me domosdoshmërinë e ndreqjes së gabimeve të shumta që e kanë karakterizuar për dekada literaturën shqipe.  

Nëse e analizojmë literaturën shqipe në diakroni, shohim se kundërshtitë brenda letërsisë shqipe kanë si fillesë përplasjet e mëdha që e kanë shoqëruar nacionin tonë nëpër shekuj. Në këtë kontekst, trashëgimia jonë letrare ka mbetur e pastudiuar në mënyrë integrale, apo në raste tjera ajo është selektuar. Kjo ka ndodh sidomos me korpusin e letërsisë së vjetër shqipe dhe autorët themelor, Buzukun, Budin, Bogdanin e Jaribobën, veprat e së cilëve janë konceptuar si tekste me vlera filologjike dhe këndej pari është përjashtuar dimensioni i tyre estetik e letrare. Këta autorë që përfaqësojnë themeluesit e kulturës tekstuale shqiptare (Anton Berishaj) për pesë dekada të sistemit soc-realist në art e letërsi janë lexuar jashta metodave letrare. Në njëfarë mënyre, ky korpus letrar (Buzuku, Budi, Bogdani, Variboba, dhe ndonjë tjetër) u bë për kritikën shqipe “Thembra e Akilit”, me të cilën në mënyrë të veçantë u shërbye soc-realizimi në art dhe letërsi, për ta zhvlerësuar këtë korpus letrar, i cili paraqet shtresimin bazik për gjithë letërsinë e mëvonshme shqipe me autorët e mëdhenj (Mjeda, Kuteli, Koliqi, Fishta, Poradeci, Camaj, Pashku etj. Por problemi me selektimin nuk ndalet këtu. Një çështje tjetër e debatueshme brenda kulturës letrare shqipe mbetet letërsia shqipe e shkruar në gjuhë tjera. Akoma në traditën e shkrimit letrar shqiptar nuk është e definuar qartë se çfarë është letërsia shqiptare e çfarë është letërsia shkruar në gjuhën shqipe. Një detyrë e rishkruesve të historisë së letërsisë është të bëjë këtë dallim të domosdoshëm.


Një nder aspektet e para problematike në vlerësimin e letërsisë shqipe, i cili s’ është prekur ne mënyre sistematike, mbetet çështja e letërsie se trashëgimisë iliro-shqiptare, e shkruar ne gjuhen latine (apo gjuhe tjera te shkrimit), pjese e se cilës është edhe një pjese e konsiderueshme e letërsisë perëndimore. Kjo është letërsia parakombëtare. Ne ketë kontekst, mendoj se janë bere “padrejtësi”, ngase prelatët e kishës së hershme katolike, qe shkruan ne gjuhen latine (Nikete Dardani, Shën Jeronimi, etj.) janë “përjashtuar” nga historia e letërsisë shqipe pa ndonjë shpjegim, edhe pse konteksti i përgjithshëm gjuhësor dhe kulturor, ne te cilin jetuan dhe krijuan ata i përkiste latinitetit. Mos inkorpurimi i këtyre autorëve në historinë e letërsisë shqipe sjell paradoksin tjetër, ngaqë ne kemi një trashëgimi të pasur në historinë e letërsisë nga gjuha latine, sidomos velen të  përmendën autorët e humanizmit (Gjon Gazuli, Marin Becikemi, Mikel Maruli, Marin Barleti, etj), të cilët autorë faktikisht janë pjesë e historisë letrare shqiptare. Nëse e shohim këtë dukuri në vazhdimësi, kemi autorët Sami e Naim Frasherit, që një pjesë të krijimtarisë e shkruan ne gjuhet orientale, ndërsa veprat e tyre janë pranuar dhe integruar ne historinë e letrare shqiptare, edhe pse tanimë kishim një kontekst të ndryshëm dhe gjuhet kombëtare ishin ne kultivim e sipër dhe lidhjet e këtyre autorëve me gjuhet orientale s’ishin domosdoshmëri e shkrimit letrar. Pra veprat e tyre janë të inkuadruar në historinë e letërsisë shqipe dhe ky përbën një aspekt të selektimit. Atëherë, si të interpretohet korpusi letrar parakombëtar dhe autorët Niketë Dardani, Shën Jeronimi, etj, mbetet një çështje e rëndësishme që duhet shpjeguar.

Rivlerësimi i letërsisë shqipe duhet të shtresoj elementet bazike të kulturës letrare shqipe që nga datimet më te hershme, deri tek aktualiteti. Në këtë hallkë, kjo histori duhet ri/integroj autorët e përjashtuar me diktat politikë, duke vënë hierarkinë cilësore, sikundër duhet inkorporoj letërsinë shqipe të krijuar jashta kufijve të Shqipërisë, letërsi kjo që përbën rëndësi sikundër në planin cilësor, njashtu në atë sasior. Në këtë linjë, një çështje mjaft e rëndësishme dhe komplekse mbetet studimi dhe vlerësimi i drejt i autorëve shqiptar që jetojnë dhe krijojnë në diasporën e gjerë shqiptare, e cila letërsi sot ka shumë autorë me nam, pa të cilët letërsia shqipe do ishte shumë më e cunguar.  

Historia e letërsisë dhe kritika letrare

Një histori i letërsisë mund të shkruhet drejt vetëm atëherë kur asaj i paraprinë një kritikë letrare sistematike. Pa këtë ndërlidhshmëri, s’mund të ketë rezultate të qëndrueshme dhe të pranuara gjithandej. Në këtë kontekst ajo që mendoj se duhet të shtrohet si temë diskutimi ne sensin e debatit për rivlerësimin e letërsisë shqipe, ne literaturën shqipe, mbetet pyetja nëse kritika letrare është liruar nga dogmatizmi? Dhe pastaj, sa ajo i ndihmon letërsisë dhe historisë së letërsisë? Dijetari i letërsisë Northep Fraji shkruan se: “artet janë memece, ndërkaq kritika mund të flasë”. Nëse pajtohemi me këtë tezë, që gjithsesi ka mbështetje të gjerë ne studimet letrare, atëherë mund të themi se problemet e letërsisë shqipe janë të ndërlikuara dhe kanë një shtrirje të gjerë, që prek relacione të komplikuar mes shkrimtarëve dhe studiuesve të letërsisë. 

Segmente të rëndësishme të mendimit për letërsinë, apo më mirë të themi kritika letrare shqipe ende nuk ka arritur t’i riparoj gabimet e trashëguara dhe kjo përbën një pengesë në rrugën e emancipimit të saj dhe zhveshjes nga dogmatizmi. De facto kritika letrare shqipe, ende nuk e luan funksionin e saj për të vlerësuar, karakterizuar, seleksionuar, ndërmjetësuar, por kurdoherë mban rolin e apologjetit apo mohuesit. Kjo për mendimin tim përbën një aspekt të dogmatizmit që pengon rivlerësimin e letërsisë shqipe dhe në këtë sens rishkrimin e historisë së letërsisë shqipe. Ndërsa në aspektin tjetër ky fakt pengon letërsinë shqipe të vlerësohet si dukuri estetike.

Mendimi letrar shqiptar dhe kritika letrare përgjatë shumë dekadave ka përjetuar dhe përjeton krizë identitetit, që ka konsekuenca të fuqishme në konsolidimin e kritikës letrare, por edhe letërsisë shqipe përgjithësisht. Ka segmente të caktuara të kritikës letrare, të cilat, jo që nuk janë shkëputur përfundimisht nga dogmatizmi e kritika ideologjike, por tentojnë me çdo çmim të krijojnë brezin pasardhës të kësaj ideologjie letrare. Për fat të keq, në këtë regjistër hyjnë të ashtuquajtur emra të mëdhenj e autorë me famë, sikur në Tiranë ashtu edhe në Prishtinë. Megjithatë, konsideroj se kritika dogmatike përfundimisht është në zvetënim e sipër. Tanimë ka një tendencë për hapje të kritikës letrare dhe emra të rinj në Tiranë e Prishtinë kanë qasje inovative dhe tejet të avancuara letrare. Por, kriza e defamiljarizmit (nocion i formalistëve rus) nga dogmatizmi, për  mendimin tim ka krijuar një paradokse tjetër, që është po aq i rrezikshëm, ngase ekziston një tendencë çoroditëse e interpretimit të letërsisë shqipe, përmes fenomenit të glorifikimeve dhe përbuzjeve ekstreme, që gjithashtu ka një segment dogmatizmi në vete. 

Vlerësoj se dy dekadat e fundit në letërsinë shqipe gjithsesi kanë shënjuar ndryshime dhe formësime pozitive, në kuptimin e hapjes së studimeve letrare, përvetësimit të metodave dhe shkollave të shumëfishta letrare. Në fakt, sot nuk ndjehet ndonjë uniformitet në studimet letrare, ndërkaq ka një shumësi e shkollash dhe vlerësimesh letrare, duke u bazuar tek teoritë klasike e bashkëkohore. Dhe kjo është një shenjë e shpresëdhënëse që gjithsesi do të ndihmoj në shkrimin cilësor të historisë së letërsisë shqipe.

Dy dekadat e fundit ka pasur një shtim cilësor të studimeve të rëndësishme letrare për autorë dhe dukuri të caktuara letrare. Në këtë periudhë kemi një sfond të pasur dhe cilësor studimeve letrare, që janë fokusuar tek letërsia e vjetër shqipe, tek letërsia e arbëreshëve të Italisë, tek autorët e shumtë të ekskomunikuar, (Fishta, Koliqi, Harapi, Haxhiademi, Santori, Kuteli, Zorba, Pipa, Camaj), apo tek autorët tjerë të rëndësishëm: Reshpja, Podrimja, Pashku, Pllumbi, etj. Këto studime sigurisht se mund të ndihmojnë shumë në një shkrim cilësor të historisë së letërsisë shqipe,  nëse ajo do të shkruhet me qëllime të shëndosha, për të vënë kuptime cilësore në një mjedisi letrar të çoroditur.  

 

Shtator 4, 2008

Arti i të Shkruarit

Posted in Uncategorized te 7:02 pm nga ndue77

                          Arti i të Shkruarit
Ndue Ukaj                  
1.
Në traditën e shkrimit letrar, ekziston një debat i pambarim për rolin që ka letërsia në një shoqëri. Platoni donte t’i dëbonte poetët nga shteti i tij ideal si prishës të moralit dhe ketë e bënte nga fakti se pranonte ndikimin e jashtëzakonshëm të letërsisë tek rinia, edukimi i pasioneve dhe ndjenjave të saj. Më tej, dijetari tjetër antik Aristoteli vë në spikamë katharsin si një aspekt funksional të letërsisë në shoqëri. Ndërkaq shkrimtari gjenial argjentinas Jorge Luis Borgesi, tek letërsia sheh shpirtin, andaj ja dedikon librit atributin më te madh të lumturisë njerëzore. Në këtë linjë mendimesh për artin letrar na del edhe filozofi dhe esteticienti Friedrich Hegel, i cili shkruan: “Vepra artistike vjen nga shpirti dhe ekziston për shpirtin, dhe epërsia e saj rrjedh nga fakti që, nëse një produkt natyror është një produkt i pajisur me jetë, ai është i vdekshëm; ndërsa një vepër artistike është një vepër që vazhdon të ekzistojë”. Pra, njëfarë mënyre, nëse do synonim të interpretonim një nga esencat e shumta të botës së madhe të letërsisë, do të mund të pajtoheshim se: “vepra artistike është e përcaktuar të ndërmjetësojë midis krijuesit të saj dhe kolektivit” (Jan Mukarzhovski). Dhe pikërisht ky aspekt e bënë letërsinë një univers autonom e krejt specifik në përvojën njerëzore, që vazhdon të qëndroj e fuqishme në çdo kohë.
2.
Poesis, ky term antik aristotelian që ka kuptimin e “krijimit nga asgjëja” nëpër kohë është bërë paradigma e shkrimit imagjinativ. Në të vërtetë, shkrimi konceptohet si përjetësia, mbi të gjitha amshueshmëria e fjalëve të lidhura me kuptime filozofike e ndjesore. Në universin e pafundmë, aty ku Olimpi i magjishëm ruan pushtetin e shkrimtarit, ekziston një fije transcendentale që e bën artin letrar të përjetshëm. Shkrimtari, kjo qenie mistike, heshtur ndërton botëra të ndryshme e të shumta, mbi të gjitha specifike, të cilat njerëzimi përherë i admiron, jeton me to, ndjen e frymëzohet nga to. Shkrimtari shëmbëllen me Krijuesin, ngase ai krijon nga asgjëja, tamam si Krijuesi dhe qëndron karshi universit të pafundmë me gjuhën e orakujve, një gjuhë që ligjërimin krijues e mishëron me përvoja të shumëfishta filozofike e artistike. Shkrimtari është qenia më tipike që ndërthur të bukurën dhe të madhërishmen, të këndshmja dhe të shëmtuarën, më tragjiken e lumturinë, brenda një simbioze letrare që sfidon kohët dhe ekziston përjetshëm. Ky kontrast dramatik e bën letërsinë gjithmonë aktuale, gjithmonë të nevojshme për mendjen njerëzore, për fisnikërimin e shpirtit njerëzor, mbi të gjitha për të pastruar njeriun nga pasionet e shumta: pra për domosdonë e një katharsis të përhershëm, në të cilin aspekt letërsia ka një rol fundamental. Është libri i letërsisë ai që me fuqi autonome tejkalon konceptet e kohës dhe lidhet me pakohësi, duke përmbys ligjet e ngurta të kohës, vjetërsisë, harresës, etj. Sa më shumë ecin kohët aq më i admirueshëm bëhet Homeri, Virgjili, Dante, Shekspiri, Kafka, apo në rastin e letërsisë shqipe, Bugdani, De Rada, Mjeda, Frashri, Fishta, etj.
3.
Për shkrimtarin e madh Jorge Luis Borges, ndër instrumentet e shumtë të njeriut, më i mahnitshmi, pa dyshim mbetet libri. Borgesi këtë atribut të posaçëm për librin e mbështetet në një sërë arsyesh, e mbi të gjitha, për faktin se libri ka fuqinë e shpirti. Pikërisht fuqia e shpirtit si tipar themelor, e nën substratin e së cilit qëndrojnë shumë shtresa narrative dhe stilistike, si gjuha e kultivuar dhe atributive, rrjeti imagjinativ me nuanca e prirje estetike e stilistike, e bëjnë librin e botës së letërsisë të posaçme, madje për shumë aspekte të veçantë, edhe në raport me gjitha librat tjerë të fushave të ndryshme shoqërore. Arti letrar, apo thënë ndryshe, libri i letërsisë mbetet ndër referenca themelore për emancipimin njerëzor. Letërsia gjithmonë ka influencuar dhe sot ka një funksion të fuqishëm në shoqëri. Pikërisht kjo fuqi e jashtëzakonshme, e cila kur konvertohet në atë që e konceptojmë shkrim letrar, krijojnë një soj lumturie të posaçme, të cilën njerëzimi vazhdimisht e kërkon, e admiron, e dashuron. Ky asociacion perceptimesh e bën letërsinë fushë superiore dhe tërësisht autonome. Këndej pari, prirja ndaj letërsisë, ndaj shkrimit letrar përgjatë gjithë gjallimit njerëzor ka qenë prirja me sublime për të bukurën dhe shëmtuarën, për të këndshmen dhe të dobishmen (Dulce et Utule), siç shkruante Horaci, për këto kategori estetike që përcjellin qenien njerëzore përherë. Nga bota e madhe dhe e pakufishme e letërsisë, shumëçka është transformuar në kulturë globale, duke mbetur letërsia, arena ku shkrihen shekuj, kultura, distanca dhe sintetizohen në atë që është e bukura, sublimja, e madhërishmja, tragjikja, etj. Prandaj, edhe në kohërat moderne ngjarjet dhe motivet që i ka përcjell letërsia, s’ mund të shkëputen nga jeta, madje as pas qindra shekujsh. Kështu, rrëfimi për Luftën e Trojës dhe Homerin vazhdon të përdoret në arte e kulturë, ashtu sikurse s’mund të shkëputet përvoja njerëzore nga “Komedia Hyjnore” e Dante Aligerit, “Hamleti” i Shekspirit, apo në kontekstin shqiptar nga “Lahuta e Malcis” e At Gjergj Fishtës.
4.
Përkundër lashtësisë së saj, edhe në shekullin tonë shtrohen pyetje për letërsinë, për natyrën e saj, për funksionin e saj. Megjithë përkufizimet e shumëfishta për artin e fjalës, mbetet e vështirë të gjendet një përkufizim i kënaqshëm për atë çfarë është qenia e letërsisë. Përtej një përkufizimi të pranuar si të mirëqenë, le ta kundrojmë dhe shijojmë letërsinë si artin e shpirtit njerëzor, shtratin ku derdhen emocione dhe drithërima vibruese, dashuri dhe urrejtje të gjithfarshme, lindje dhe vrasje, paqja dhe luftëra, shkruar me një ligjërim të veçantë brenda një struktura komplekse, që quhet tekst letrar.
5.
Letërsia dhe libri që konceptohet brenda letërsisë, për shoqërinë njerëzore është kult në saje të kënaqësisë që krijon, prandaj Borgesi e përkufizon një ese të tij, “Lumturia e librit”. Pra arti letrar, jashtë çdo qëllimi praktik, sikundër do të shkruante Paul Auster, lumturon shpirtin njeriut, lumturon njerëzimin dhe realizon katharsisin letrar, ajo kumton me gjuhën e orakujve të pathënat, ato që s’ mund ta bëjë asnjë dije tjetër shoqërore dhe asnjë formë tjetër e komunikimit të mesazhit drejt recpetuesit/lexuesi. Mjetet e letërsisë i mungojnë edhe muzikës, filmit, pikturës, skulpturës, filmit. Nëse letërsia, në një aspekt sintetizon shpirtin njerëzor, libri i letërsisë është vetë shenjtëria e botës, memoria kolektive ku ruhen me emocione të veçanta të mirat dhe të këqijat.
6.
Nëse e marrim për bazë mendimin e Borgesit se libri është i shenjtë, dhe shtojmë se këndej pari shenjtëria e tij krijon një soj lumturi të veçantë, duhet të shtojmë edhe se libri mbetet ngushëllim i kohëve, me librin ndjejmë e bashkëndiejmë, me librin bashkudhëtojmë e bëhemi pjesëtarë të kulturave të ndryshme, bëhemi pjesëtarë të rrëfimeve të shumëllojshme, të lumturisë së pakufishme dhe tragjikes tronditëse; asociacione dhe ndjenja këto që sjellin kënaqësi të veçantë estetike, por edhe drithërima nga më të ankthshmet. Njëfarë forme libri është ngushëllim i së kaluar, memorie e saj, mbi të gjitha ngushëllim i së tashmes, një pasqyrë ku përthyen kohë, një arene ku ndeshim lumturinë që vazhdimisht dëshirojmë ta kemi në mbamendje, por edhe tragjiken që vazhdimisht dëshirojmë ta kemi në mbamendje, madje edhe nëse rrëfimi apo krijimi tragjik, krijon makth, tmerr, trishtim, lemeri, prapëseprapë s’mund të shkëputemi nga ai. Librin e letërsisë e ndjejmë, dëshirojmë ta përcjellin tek tjerët edhe në qoftë se ai ka reflekse tragjike. Është interesante të mendohet se e gjitha kultura letrare, dhe jo vetëm ajo dëshiron ta lexojë e rilexojë “Procesin” e Kafkës, edhe pse e ka parakonceptin se Jozefi K do të dënohet dhe vdes si një qen, pa ndonjë mëkat. Pra, tek ky roman lexuesi gjënë diçka nga vetja, nga rrethi, nga përditshmëria e tij. Në fund të fundit aty është një pjesë e unit të tij. Prandaj ai roman është kurdoherë aktual, i përballon kohës, sepse lidhet me amshueshmërinë. Lexuesi, qoftë ai model apo empirik i letërsisë (Umberto Eco) pikëllohet me vuajtjet Gregor Hamzës dhe sfilitet në peripecitë e tij që shkakton metamorfoza e çuditshme në horizontin e një estetike të pritjes së ankthshme. Por, përfundimi i tyre tragjikë nuk e molepsë lexuesin e pasionuar të letërsisë, përkundrazi. Më tej, nëse e marrim si shembull një nga prelat e artit botëror, dramën Hamleti, tekst ky letrar që përfaqësuar kulmin e tragjikes letrare e njerëzore, shohim se ai s’na moleps, përkundrazi na trimëron, nga bën më të fortë. Ne e duam Hamletin duke e përjetuar si fenomen universal, bashkëndjejmë me të dhe çlirohemi nga ankthet bashkë me të. Ne e ndjejmë dashurinë në këtë dramë, ashtu sikundër fajin, tragjiken e vrasjes, hakmarrjen dhe së fundi, zgjedhjen e dilemës e enigmës së vrasjes misterioze. Ndërsa, tek Charls Bodleri ndeshim modelin më të shkëlqyer te këtij konteksti, ku nga pelmi dhe krimbat krijohet estetika e tekstit, që e lexojmë me kënaqësi, edhe pse lexuesi he për he ec në tehun e tragjikes së jetës. Ndërkaq nëse këtë çështje e kontekstualizojmë brenda letërsisë shqipe, lexuesi shqiptar ka makth nga tmerret e komunizmit, por dëshiron ta lexojë letërsinë e Kadaresë, sikundër romanin “Nata me hanë”, “Hija”, “Përbindëshi”, “Jeta, loja dhe vdekja e Lul Mazarekut”, etj. Apo në trajtat me rrëqethëse Atë Zef Pllumin dhe rrëfimin e tij. Në memorien njerëzimit ekziston një galeri personazhesh që mbesin në mbamendje përjetësisht, qofshin edhe atëherë kur kanë elemente tragjike.
7.
Letërsia lexohet me endeje. Leximi i letërsisë mund ndryshe të kuptohet edhe si një përqafim me idetë kulturore. Letërsia më fuqinë e saj autonome të komunikimit kënaq lexuesin.”Kënaqësi e tekstit, tekst kënaqësie. Këto shprehje janë me dy kuptime. Sepse nuk ka fjalë të gjuhës frënge që të japë njëherësh kënaqësinë (përmbajtjen) dhe shijimin (emocionin). A nuk është kënaqësia një emocion i vogël? Emocioni, a nuk është në vetvete një kënaqësi e skajshme?” shkruan Roland Barthes në esen “Kënaqësia e tekstit”. Në këtë ese të shkëlqyer Barhtesi bën një raport mes kënaqësisë së tekstit dhe institucionit të tekstit.
8.
Letërsia ka fuqinë të zbut dhe miklojnë zemrat e njerëzve. Letërsia riprodhon te kaluarën, kohët, librat, personazhet e saj pozitiv e negativ. Por letërsia edhe projekton një realitet imagjinar të së kaluarës, të së mundshmes, me një sens racional, të një realitet që është specifik. Ndërsa në anën tjetër, letërsia projekton të ardhmen, të cilën e kundron në një prizëm krejt të veçantë, me perceptimet e shpirti dhe imagjinatës. Në këtë qerthull të krijimit, teksti letrar krijon e riprodhon. Ai kthehet tek modeli pararendës, nga i cili asnjëherë nuk dëshiron të shkëputet, edhe pse gjithmonë tenton origjinalitetin. Pra, letërsia dialogun me autorë të ndryshëm, me modele kulturash, reflekton tragjiken dhe peripecitë e njeriut, përmes një mesazh specifik, mesazh ky që konstruktohet me elementet e së bukurës dhe figurativitetit të mendimit. Sikundër thoshte edhe Aristoteli, Historia tregon të njëjtat ngjarje shpeshherë sikurse letërsia, por nuk e arrit asnjëherë përmasën e saj. Ato janë fakte që krijojnë një regjistër ngjarjesh kronologjike pa asnjë asociacion ndjeshmërie, emocioni, invencioni. Dhe këndej pari lexohen si të tilla, përkundër librit të letërsisë i cili lexohet me afsh, pasion, emocione.
9.
Letërsia duke riprodhuar kohët rikthen klasikët. Kjo logjikë arsyeton faktin se shumë shkrimtarë me nam rikthejnë klasikët; Xhems Xhojsi (James Joyces) rikthen Homerin dhe Odisenë, ndërsa neoklasicizmi francez rikthen antikitetin greko-romak. Në këtë linjë të mendimit për librin dhe letërsinë dijetar i madh Roland Barthes shkruan për kënaqësinë e tekstit, për atë kënaqësi emocionale që shkakton teksti letrar, duke evidencuar tipologjitë e mundshme të kënaqësisë vë në spikamë aspektin psikanalitike, ngase “kënaqësia nuk është atribut, nuk është produkt, nuk është dukuri sociologjike. Kënaqësia e frazës është një ide kulturore. Kënaqësia e tekstit. Klasikët. Kulturë (sa më shumë kulturë të ketë në tekst, aq më e madhe do të jetë kënaqësia)”. Kjo qasje vetëm sa hap temat dhe dilemat lidhur qëllimin e artit dhe vetë qenies së letërsisë.
10.
“Çka është letërsia”, pse lexojmë letërsi, çka është ajo që e bën këtë fushë shpirtërore krejt të veçantë, edhe përkundër faktit se letërsia nuk ka ndonjë qëllim praktikë, sikur ta zëmë arkitektura. Pse ndjejmë kënaqësi kur lexojmë letërsi, qoftë edhe atëherë kur përmbajta e saj të jetë tejet tragjike, sikundër ta zëmë Hamletit. Pse edhe sot zhvillimeve marramendëse teknologjike, njerëzimi ndjen nevojë për letërsi. Janë këto një sërë pyetjesh që vazhdojnë të shtrohen e tërheqin vëmendjen e dijetarëve të shumtë të letërsisë. Janë këto pyetje e dilema sa të vjetra aq edhe të reja. Megjithë pikëpamjet e shumta ndonjëherë edhe kundërthënëse, letërsia vazhdon të jetë domeni i së bukurës, ku përthyhet historia e filozofia, religjioni dhe morali, e bukura dhe e shëmtuara, etj.
11.
Natyrisht, nëpër libra teorik për letërsinë gjenden shumë përgjigje të mundshme për pyetjen komplekse “Çka është letërsia”, pastaj për natyrën e saj, si dhe funksionin e përmasat e saj. Përgjigjet në nivel sprovash, tezash e teorish japin shumë shpjegime teorike e semantike për përmasën shumëdimensionale që ka qenia e letërsisë. Ato përpiqen të sintetizojnë mendime dhe empiri për të dhënë orientime të caktuara. Rezultat i këtyre përplasjeve, në mendimin për letërsinë dhe vet letërsinë, janë zhvilluar shumë shkolla dhe formacione letrare. Kjo vetëm vë në spikamë “mospërputhshmërinë” e ideve dhe mendimeve për letërsinë dhe njëherit thellon “enigmën” për këtë fushë superiore që e quajmë letërsi. Njëra nga përgjigjet interesante dhe gjithherë aktuale është se letërsia është dialog, një dialog ku gjenerata të reja shkrimtarësh reagojnë dhe përgjigjen për të tjerët kolegë shkrimtar, lidhur me kuptimet për botën dhe njerëzit në kohë të ndryshme e realitet të ndryshme, duke sfiduar kështu kohët dhe harresën. Megjithatë letërsia nuk është histori, por pasqyron historinë përmes asociacionit të ndjenjave dhe gjuhës së figurshme. Xhems Xhojsi (James Joyces) rikthen Homerin dhe Odisenë, ndërsa ta zëmë, Kadare në kohën tonë rikthen Homerin dhe Kalin e Trojës në romanin “Përbindëshi”. Pse ndodh kjo? Kjo lojë letrare është quajtur nga njëherë si intertekstualitet, nocion ky që mbulon përmasa semantike e estetike të tekstit, paratekstit, hipertekstit dhe kontekstit si dhe diskursit. Kjo domethënë se tekstet letrare, të poezisë apo prozës komunikojnë me tekste tjera, marrin e japin në mënyrë reciproke. Pra, në njëfarë forme kjo vetëpërkufizon letërsinë si dialog, një dialog aktiv me sferat e së cilës janë shpirtërore. Nevoja që të krijosh është një ndër ndjesitë bazë humane shkruan shkrimtari Paulo Auster (Pol Oster), për të shtuar se çfarë qëllimi i shërben arti, në veçanti arti i fiksionit, asaj që e quajmë botë reale? -përpos lumturimit dhe fisnikërimit të shpirti njerëzor përmes artit të së bukurës. Ngase janë krijuesit ata që përmbushin boshllëqet e botës. Prandaj, në këtë kontekst poeti bashkëkohorë Gjekë Marinaj ia shton krijimit Hyjnor një ditë për vete (dhe krijuesit), nga shtatë ditët e krijimit biblik, ngase kësisoj përmbushet plotënia e universumit, apo: “Engjëjt të zbresin nga parajsa/ e të bëhen poetë”.

Poezi

Posted in Uncategorized te 5:30 pm nga ndue77

Apokalepsia e artit

  

Ndue Ukaj

Vjen dita jote poezi e mbytur nga pika e zezë në horizont,

I mermerët shtrihet kujtimi për kohën e Komedisë Hyjnore,

Prapa hapave të molisur nëpër barrikada të panumërta

Rri hije shpirti im i etur për të fshehtat tuaja

 

E shembur koha e pasioneve lakuriqe që fluturon si korb

Endet tamam si ylber mbi kokat tona të topitura nga betonet e gjithfarshme

Të përgjumur dehemi në universin e mendimeve shpërthyese

Ka me ardh dosido dita jote poezi,

Rri e qetë në hijen e magjisë që e njeh vetëm ti

Dhe mos e zhvesh imunitetin e trashëguar nga Zoti,

 

 Zeus s’ ka mbi tokë, fli e qetë dhe përkunde kohën hallakatur

Njeriun e përhumbur nëpër reklama çoroditëse

Dhe epokën e dokrrave, e zhurmës së gjithfarshme

S’ka vend për art, sa trishtueshëm, s’ka kohë për poezi

 

Digjen merimanga digjen fjalë e bashkë zemra

Në horizontin e pritjes prehet një metaforë në fyt,

I është zënë fryma, qanë pa ju kuptuar dhembja,

E ledhatoj në buzët e kallura të saj qetësohem,

 

Kalendari im pa data, pa muaj e pa vite po tretet

Nga djersët verore që të djegin ballin,

Duhet terapi në buzë, më duhet ta puth vargun e etshëm,

Sot nuk këndohet shpirti im,

Në vend të këngëve dëgjojmë zhurmë çmendurake

Kronika të zeza dhe aspak art.

Rropatje kotas për të prodhuar hamendësimet e panumërta:

Çdo gjë zë vendin e vet

E poezia…!.

Logosi i fjalës poetike

Posted in Uncategorized te 5:02 pm nga ndue77

Logosi i fjalës poetike

Nga Ndue Ukaj

Ndue Ukaj

Logosi i fjalës poetike

Nga Ndue Ukaj

Në komunitetin e kritikës letrare, ekzistojnë pikëpamje për letërsinë, sipas së cilave, forma e shkrimit që definohet si poezi, është përfaqësim i letërsisë që ka vlera estetike (kritika e re anglo-amerikane) dhe se vlera e saj lidhet me realizimin e funksionit emotiv të gjuhës. Pra, gjuha, përveç se është esencë për letërsinë, për poezinë, veçanërisht është vetëidentifikim e objekt, përfaqësimi dhe sintetizimi i gjitha niveleve tjera që përcaktojnë e definojnë si zhanër letrar. Duke përjashtuar rrëfimin, poeti përmes gjuhës evokon situata, ide e ndjenja poetike, përmes trajtave shprehëse emocionale. Janë këto elemente që e bëjnë këtë formë shkrimi një art specifik letrar.

Në fakt, duke qenë “letërsia një lloj i veçantë gjuhe apo një përdorim i veçantë i saj” (Jonathan Culler), poezia, si zhanri themelor i letërsisë vlerësohet si manifestim më praktik i fjalës, që fokusohet tek gjuha, semantika evokuese e saj, me një vëmendje të posaçme në parimet organizuese të tingullit dhe ritmit. Poezia apo arti i orakujve, shprehja më sublime që simbolizon modusin tematik (Northrep Fraji), kjo mbretëreshë e sublimes estetike tejkalon përmasat e zakonshme të ligjërimit njerëzor dhe hynë funksionalisht në rrafshin universal, për t’i inkorporuar koncepcionet metafizike e transcendentale, nëpërmjet domethënieve të përtejshme, figurative, filozofike. Poeti, në cilësinë e orakullit evokon me gjuhën e së bukurës dhe sublimes perceptimet për jetën e universin. Këto perceptime dhe observime poetik i gjejmë të sintetizuara në librin me poezi të  Gjekë Marinajt, “Lutje në ditën e tetë të javës” ku kënaqësia e tekstit dhe institucioni i tekstit (Roland Barthes), sintetizojnë parimet themelore të një poetike të konsoliduar estetike. Ky interkomunikim i shpërfaqur në titull, korrespondon në esencë me dimensionin semantik e estetik të letërsisë së tij dhe njëherit implikon koncepcionet universale për krijimin, të cilat poeti i ndërlidh në kontekstin e një kodi kulturo, i cili ka referencë ka atë biblik. Poezia e Marinajt mbetet arenë afreskesh, ku gërshetohen e bukura dhe e këndshmja (Dulce et Utule sipas Horacit), mesazhi dhe semantika e tekstit, tingulli dhe ritmi funksional, elemente këto të cilat i japin dinamik tekstit poetik, në pikëpamje ideore, ndërsa krijojnë synesa ritmike të posaçme, në aspektin e formës poetike. Ky vëllim poetik që në titull implikon nivelin e leximit intertekstual të poezisë, që këtu nënkupton kontekstin e shtatë ditëve të krijimit biblik. Kjo lojë poetike, përveç se reflekton koncepcionet për krijimin, këtë akt të magjishëm, e sforcon aktin krijues deri në kod kulturologjik, universal e të përtejmë: poeti Marinaj ia shton krijimit Hyjnor një ditë për vete (dhe krijuesit), nga shtatë ditët e krijimit biblik, ngase kësisoj përmbushet plotënia e universumit, apo:
“Engjëjt të zbresin nga parajsa
     e të bëhen poetë” (“Lutja e së djelës”)
Për faktin e thjeshtë se poezia është “shpirt i zbardhur gjerë në shpirt” dhe “lëshon tinguj marramendës nga kontakti i filozofisë me ndjenjën” (“Poezia”), së këndejmi shkakton katharsisin e nevojshëm letrar, sepse, sugjeron Marinaj, misioni i artistit është, që të “ndihmoj”: “Kafshët të zbuten/ e të bëhen humanë” (“Lutje e së dielës”)
Ndër elementet e rëndësishëm të poetikës së Marinajt mbeten akti imagjinativ i bashkëdyzuar me shenja e simbole empirike, të cilat i japin tekstit poetik tonalitet të theksuar dhe krijojnë një dinamik specifike tekstuale. Ky aspekt poetik, në plotëni është i konsoliduar dhe realizuar përmes një sistem figurative të konstruktuar me potencë të fuqishme kreative e frymëzim; me nuanca të fuqishme intelektuale e kulturolologjike. Kjo nënkupton se poezia e tij automatikisht parakoncepton apo i dedikohet lexuesit të kultivuar, një sintetizim të lexuesit empirik dhe model të letërsisë (Umberto Eco). Në esencialitetin e saj, poetika e Marinajt, është e krijuar me vokacion të kultivuar, ndjeshmëri të thellë dhe tension të fuqishëm dhe e bën këtë poet, krejtësisht veçantë dhe model në poezinë e sotme shqipe. Poezia e vëllimit poetik “Lutje në ditën e tetë të javës”, është e organizuar në cikle poetike, parimet e së cilës mbështetën në njëtrajtshmërinë e toposeve dhe rrjetit tematik. Më tutje, në pikëpamje të formës, lirika e Marinajt mbart në vete konceptin përsosmërisë ritmike, një parimi organizues simetrik, ku gradacioni poetik dhe aluzionet e vargjeve në përpikëri gërshetohen me harmoninë mes përmbajtjes dhe formës, dimensionit semantik dhe artistik të figurës, vargut dhe vjershës në tërësi (poezitë “24 orë dashuri” dhe “Bisedë me vdekjen”). Madje, mund të themi se Marinaj na del më specifik se kushdo në komunitetin tonë letrar, i pakrahasueshëm me format dhe mënyrën si e organizon materien poetike, si e koncepton temën e si i mishëron vargjet me figura dhe sistemin e brendshëm të rimimit dhe ritmit. Këto elemente i japin lirikës së tij gradacionin shumëformësh, ndërsa vargjet përçojnë kuptime ekoivoke. Dimensioni i kësaj përmase poetik, variohet në trajta të ndryshme të diskursit poetik, brendapërbrenda një sistem vargëzimi të përpunuar, ndërsa merr përmasë kuptimore tragjike, ta zëmë, tek vjersha “Sot u lind Frederik Rreshpja”, përmes së cilës Marinaj skalit vargjet nga më të fuqishme e poezisë shqipe:
“Poetit i pat humbur me kohë harmonia e trupit
Me mendjen. Koordinimi i shpirtit
Me vargun, jo. E gjithë kjo në platformën
Që luciferi patë projektuar për poetët shqiptar”
 Në të vërtet, poezia e Marinajt në tërësinë e saj referencën e ka të etabluar në vetë qenien e poezisë, në artin e shkrimit, në artin e empirisë dhe universumit, aty ku gjendet siç do thoshte Umberto Eco bota e madhe e librit. Në fakt, ky është Olimpi i poezisë së Marinajt, ndërsa ai zgjerohet vazhdimisht dhe prek thellësitë e magjisë së botës së librit, nuancat e dashurisë dhe perceptimet për të bukurën që sjell kjo ndjeshmëri. Më tutje, poezia e Marinajt evokon fuqishëm kodet e mëdha poetike, ato që janë shenja të përhershme semiotike e semantike të tekstit letrar, Homerin, Danten, Gëten, Neruden, , Fishtën, Migjenin, e shumë të tjerë, me të cilët interkomunikon, në rrafshin e diskursit dhe dimensionit semantik. Këndej pari, ky soj vargjesh konoton fuqishëm në aspektin  kuptimore dhe shpërfaq ambivalencën poetike që tërheq paralele, gjithnjë në funksion të substancës së lirikës dhe intencës ideore:
“Marloëe më ka bërë shumë nder me Faustus
Tani i njoh mirë vlerat e shpirtit, kostot e dijes”
(“Autoportret i avancuar”).
Në fakt, zbërthimi i këtyre esencave, sjell vargun dramatik, i cili na implikon disa nivele tekstesh intertekstuale e interdiskursive, ngase vargjet (teksti poetik) krijojnë relacione të ndërmjetvetshme e funksionale me tekste e njohura në kulturën e shkrimit letrar:
 “Të më falë Miltoni, por për mua do të ishte më mirë
Të jem shërbëtor në parajsë se sa sundues në ferr”.
(“Autoportret i avancuar”).
 Këto perceptim poetike, Marinaj i sforcon brendapërbrenda një kodi të madh letrar. Prandaj, me shpirtin e artistit të madh e sofistifikon vargun estetikisht, i jep përmasë të thellë kuptimore, do të thosha krijon vargjet emblematike, sikundër nga fuqia ideore, ashtu edhe fuqia stilistike-letrare:
“Sa herë jep shpirt një poet diçka vdes brenda meje”
(“Me Neruden pranë Atlantikut”).
 Në të vërtet, ky varg shpreh tërë intencionalitetin poetik, qëllimet e përtejme të fjalës së shkruar të poezisë së Marinajt, poezi kjo që karakterizohet fuqishëm nga mendimi i thellë dhe filozofik, nga reflekset që përshkojnë vargun dhe figurën, por asnjëherë që ta rëndojnë atë, përkundrazi:
“Perëndim në të dyja kuptimet e fjalës
Gravitet specifik ekstrem:
Kripë dhe shqiptar
Ujë dhe vdekje”
                      (“Flluska mbi Adriatik”)
  Dhe më tej:
 “A ka më shumë
Shpirtra
Apo zgjedhime
Folja
Jap”
        (“Pyetje)
Këtë model të diskursit poetik e hasim edhe në poezitë “Sugjerimi më zë të ultë”, “Labirintet e mendimeve të Tanugunit”, “Reaksion”, “Fytyrën tënde”, “Ailropada në gjyqin e fjalës”, etj.
Duhet përmendur se poezia shqipe e dy dekadave të fundit, duke u liruar nga dogmat e krijuara në art e letërsi, ka shënjuar ngritje të ndjeshme, sikundër në planin sasior ashtu edhe në atë cilësor. Kemi një sërë poetësh që kanë hyrë në botën e letërsisë, me prirje të fuqishme novatore stilistike, duke zgjeruar komunikimin poetik dhe pikërisht në këtë kontekst, shkrimtari Gjekë Marinaj shënjon një moment të ri në poezinë shqipe, duke i sjell poezisë elemente të reja, origjinale, bashkëkohëse dhe specifike, brenda korpusit të letërsisë shqipe të dy dekadave të fundit. Poet elegant, me shprehje të përpunuar filozofiko-meditative, Marinaj në artin e tij shkrin dogmat për artin, drejtë një intencë sublime poetike: krijimit të artit të esencave origjinal, duke i kundruar brenda sistemit estetik. Dhe këto esenca i percepton me shije të hollë estetike, i kundron nga këndet më të ndjeshme dhe më dridhmuese, për t’i sintetizuara me gjuhën e së bukurës dhe këndshmes (Horacit). Këndej pari, poezia e tij shënjon një raport të nderligjshem e kuptimor mes semantikës së gjuhës dhe gjetjes së fjalës adapte, e cila pastaj ngjeshët me figurën dhe përplotëson qëllimin poetik. Toposi i temave dhe rrjeti tematik i poezisë së Marinajt është i shumanshëm. Uni lirik kalon nëpër tri rrethet Dantiane, drejtë shkrirjes së tyre dhe prehjes në lumturinë e poezisë, këtë lumturi që ja dhuron fuqia e letërsisë dhe qëllimi i saj përtej çdo qëllimi praktike. Këto nuanca janë të projektuara me gjuhë evokuese tek poezia “Purgatori”, në të cilën, në variante të ndryshme shpërthen bota e dashurisë profane, mes mashkullit e femrës, por vargu tejkalon përmasën e këtij toposi dhe përplotësohet me funksionin e rrjetit intertekstual: 
“…Françeska pat rënë në dashuri sekrete me Paulon.
Pa i lexuar njëri tjetrit asnjë pjesë nga tregimi…
Madje as Dantja
Nuk hodhi dritë mbi dramën e tyre,
Nuk e trajtoi atë
Si një nga kualitetet e romancës tragjike.
Sa për ta
Dantja më mirë ta lente
Të pabotuar “Komedinë Hyjnore”:
Ata do ia shtonin edhe një rreth të ri
                              (“Purgatorit”).
Për poetin, dashuria në trajtat më të fuqishme rrezaton plotëninë, ajo është vetë bukura. Në poezinë “Vajzat” poeti shpërfaq diskursin idilik, një trajtë lirike të bukur që kurdoherë e përcjell poezinë e Marinajt, edhe kur ajo tejkalon përmasat e poezisë së dashurisë dhe merr konotacione meditative-filozofike, sikundër ngjet tek poezi “Dusitës, në 14 vjetorin e Martesës”
“Pa vajzat-diejt dhe hijet e vetë bukurisë,
Dashuria do tkurrej në një gëzhojë vezake”
                                           (“Vajzat”)
Ky rrjet toposesh e motivesh ndeshet kudo në poezinë e Marinajt. Madje, nuancat e dashurisë reflektojnë dimensionin ideor të palcës së poetikës së tij, për të mos thënë se ky rrjet toposesh përbën boshtin e librit. Për faktin e thjeshtë, por sublim, se dashuria është fytyra e tij, ajo është përfytyrimi më i mirë i qenies së poetit, së këndejmi edhe i aktit krijues:
“Faleminderit për pjesën tënde të fytyrës sime”
            (“Dusitës, në 14 vjetorin e martesës”)
Gjitha këto ndjesi e perceptime poetike, kanë rëndësi të shumëfishtë, e veçanërisht për aktin krijues, çastet e ekzaltimit shpirtëror, ngase:
“Poezitë e mia nën lëkurën tënde vajzore
Japin e marrin metaforën melankolike”
                (“Në inkubatorin e Grabutës”).
Rrjeti tematik i poezisë së Marinajt është i shumanshëm. Fati dhe katrahura e vendit të tij dhe e qenies së tij mbetet pjesë e frymëzimeve të ndjeshme poetike. Tek poezia “Në datëlindjen e nënës” ka një mall të çiltër, një spontanitet cilësor, por asnjëherë poeti nuk lëshohet në retorikë:
“…Koka e
Saj akoma e varur në
Qiellin e një jete me re të
Zeza që hezitojnë të kthehen
Në shi…”
Apo, në rastin tjetër:
“Lexoj duart e nënës
Që fytyra të ketë vlerë” (“Duart e nënës”)
Pikërisht në poezitë për nënën vërehet ndjeshmëria e thellë poetike, përplasja e filozofisë së jetës dhe artit të shkrimit. 
Poetika e Marinajt karakterizohet nga diskursi shumëplanësh ligjërimor, dimensioni lirik bashkëdyzuar me trajtat e ligjërimit përshkrues, trajta këto që i japinë ritëm e sistem ritmik cilësor dhe funksional. Në fakt, idealet poetike dhe ferri i botës pasqyrohen në poezi me nuanca të konstruktuara në kontraste të fuqishme, e nganjëherë i nënshtrohen një ironie therëse:
“Trup qiellor në orbitën ku fjala s’mbahet vetjake.
Fali fytyrat në rrethin e dytë të purgatorit,
Mburojë prej intelekti përballë krijesave bajate”.
              (“Fytyra në rrethin e dytë të purgatorit-Fishtës”)
Poezia e Marinajt shquhet për realizimin metafizik. Kjo poezi duke patur për observime të përbashkëtën e njerëzimit, me nerv lirik, thërrmon esencat e filozofisë së jetës, së këndejmi edhe filozofisë së shkrimit, sikundër tek poezia “Vija ndarëse me Emily Dickindonin-in”, ku Marinaj spikat efektin konceptual të vargjeve:
“Orët plakën tek i kthejnë mendimet në dëborë-
Dëbora vjetrohet tek flakëron e menduar në erë-
Unë, pa kuptuar, jam poli i ngrirë e veriut tënd”.
Një aspekt cilësor dhe jashtëzakonisht të arrirë në kuadër të këtij vëllimi poetik përbëjnë poezitë për artin poetik, poezinë, prozën, poetin, për qenien e letërsisë, pastaj ato lirika kushtuar figurave të njohura, sikundër “Homeri”,”Migjenit”, “Nëna e poetit Luigj Çeka dha shpirt”, poezitë për Fishtën, Rreshpajn, Dalan Lucajn, Neruden etj. dhe pastaj ato për Shkodrën, për Nënë Terezën, për Gjergj Kastriotin, Rozafën, për Shqipërinë, Kosovën, Nju Jorkun. Këto poezi i shquan dhe i përshkon frymëzimi i thellë, sikundër shihet tek  poezia për Shkodrën, apo dy vjershat e bukura për Nënë Terezën. Duke konsoliduar poetikën e tij, Marinaj nuk ngarend pas ndonjë stili apo sistemi të caktuar stilistik-poetik, por si artist i rryer kombinon trajta dhe stile të shumta, për të krijuar stilin e veçantë, dallues Marinjan, një stilistikë që harmonizon shumësinë e koncepteve për qenien e poezisë.
“Për dreq, të gjithë banorët e erës e morën vesh.
Merkuri u shkëput nga vendi dhe u zhyt në det.
Dielli vuri duart në bel e u lartësua plot ëndje
Dhe muskujve të tokës u pëshpëriti një sekret:
Bëmë dashuri në natyrë, natyrshëm, natyrisht”
                                  (“24 orë dashuri”)
 Kështu, poezia e tij aq sa mbetet moderne është posmoderne, endet mes klasikes e simbolikës, mes lirikës dhe trajtave epike, mes shkollës letrare shkodrane dhe amerikane, mbi të gjitha, teksti poeti ndërtohet mbi parimet e Artit Poetik. Ajo mbetet në vete një pikë referimi, për krijues e studiues të letërsisë dhe artit poetik. Parimi poetik i Marinajt është i ndërtuar mbi eksperienca të shëndosha dhe perceptime të shumëfishta për artin dhe njeriun si epiqendër e tij.  Për të sforcuar kodet e mëdha tematike, poeti i formësuar e rrahur në artin e shkrimit, interkomunikon me parakonceptimet për artin e letërsinë. Këndej pari, në ketë poezia e tij shpërfaq trajtat funksionale të intertekstualitetit dhe interdiskursit, si efekte të posaçme poetike.Ndërlidhja mes botës materiale dhe shpirtërore, në funksion të katharsisist poetik, ndjehet kudo si intencë karakteristikë e mesazhit poetik. Dhe këto gërshetohen nga ndjeshmëria e thellë humane, për të bukurën, për sublimen dhe kategoritë e saja estetike, për dashurinë si përjetësia e fjalëve dhe amshueshmëria e vargjeve. Brenda poezisë së Gjekë Marinajt, poetit, përkthyesit dhe profesorit të letërsisë, shkrihen në universin e pafundmë dy dimensionet themelore poetike: prirjes semantike, ku fjala dhe mesazhet tingëllojnë për të shpreh intencë ideor; dhe prirjes estetike, ku sintaksa e vargut është e kursyer, idetë, mesazhet, vishen me figuracion të zgjedhur, të seleksionuar, përmes një logosi e diskursit poetik, e cili metaforën dhe krahasimin i kombinon dhe kështu krijon tipologjinë e kënaqësive të lexuesit dhe më tej prodhon lexues të kënaqësisë, (Roland Barthesi). Për fund, poezia e Gjeke Marinajt mbetet një apologji për artin, ajo nuk demonstron, por është vetë pasqyra më e bukur e artit të fjalës.

* (Ky tekst është botuar si parathënie e librit më të ri poetik të Gjekë Marinajt, Lutje në ditën e tetë te javës, Faik Konica, Prishtinë, 2008)

Poezi

Posted in Uncategorized te 4:54 pm nga ndue77

Apokalepsia e artit

  

Ndue Ukaj

Vjen dita jote poezi e mbytur nga pika e zezë në horizont,

I mermerët shtrihet kujtimi për kohën e Komedisë Hyjnore,

Prapa hapave të molisur nëpër barrikada të panumërta

Rri hije shpirti im i etur për të fshehtat tuaja
E shembur koha e pasioneve lakuriqe që fluturon si korb

Endet tamam si ylber mbi kokat tona të topitura nga betonet e gjithfarshme

Të përgjumur dehemi në universin e mendimeve shpërthyese

Ka me ardh dosido dita jote poezi,

Rri e qetë në hijen e magjisë që e njeh vetëm ti

Dhe mos e zhvesh imunitetin e trashëguar nga Zoti,
 Zeus s’ ka mbi tokë, fli e qetë dhe përkunde kohën hallakatur

Njeriun e përhumbur nëpër reklama çoroditëse

Dhe epokën e dokrrave, e zhurmës së gjithfarshme

S’ka vend për art, sa trishtueshëm, s’ka kohë për poezi
Digjen merimanga digjen fjalë e bashkë zemra

Në horizontin e pritjes prehet një metaforë në fyt,

I është zënë fryma, qanë pa ju kuptuar dhembja,

E ledhatoj në buzët e kallura të saj qetësohem,
Kalendari im pa data, pa muaj e pa vite po tretet

Nga djersët verore që të djegin ballin,

Duhet terapi në buzë, më duhet ta puth vargun e etshëm,

Sot nuk këndohet shpirti im,

Në vend të këngëve dëgjojmë zhurmë çmendurake

Kronika të zeza dhe aspak art.

Rropatje kotas për të prodhuar hamendësimet e panumërta:

Çdo gjë zë vendin e vet

E poezia…!.

Përleshëm
Nganjëherë i kafshoj dhëmbët furishëm
I kafshoj fort gjuha më përleshet me dhëmbë,
Më mbetet gjuha në dhëmbë nganjëherë,
Me gjilpërë më duhet ta qep gjuhën,
Engjëllushka ime, Jo pse dua, nganjëherë

Çuditem edhe me veten si i kafshoj ëndrrat,
Hahem me to deri në përgjakje
I kafshoj dhe përleshëm me realitetin,
Nëpër net me ëndrra vjeshtore

Dhe pranvera me buzëqeshje dashurore
Hamendja për fitore mbyt trishtimin
I kafshoj ditët, edhe netët i kafshoj,
Të zeza si futa, netët e paperënduara,
Krejt përgjakëm nganjëherë,
Me dhëmbët e mi të rëndë- të rëndë,
Sa shkëmbinjtë e Bjeshkëve të Nemuna,
Nganjëherë botën e zë gjumi ‘mes të ditës,

Dhe aty përulet miti i fuqisë së qëndresës

Trulloset bota krejt e humbur përkundet,
Harron përuljen e gjurit nganjëherë bota

Bije në gjumë nëpër ninulla ledhatuese

Papritur tretet nga thartira që të qetë zorrët

Tëhuajsohet mendja dhe humb imazhin në pasqyrë

Pema Jetës zë rrugën në mëngjesin me vese diellore
E unë, nganjëherë i vetmuar përleshem me botën
Dhe përhumbem në lakuriqësinë e poezisë

 

Thirrje

Muzë, mos fli hape sythin

Dhe më huazo zërin e kangës

Përkulem para teje

Digjem e flakë s’jam

Muzë, në fillim ishte fjala

Dhe fjala ishte gjithçka

Tanimë s’mbet gjë tjetër

Përpos fjala e dashuria

Më dëfto kufirin e jetës dhe vdekjes

Dhe mbretërinë poezisë

Në qytetin tim më kufij e mure

Më dëfto mbretërinë prej urate

Dhe më mëso të bëhem dishepull i fjalës

I muzikës së shpirtit të dëlirë

Që vallëzon kurrë pa ndal

Më dëfto shumë

Se historia është nyje në këmbë

E shkruar dhe e rishkruar

Nëpërmjet gishtave të dridhur

Për të prodhuar mite

Dhe një kodër rrenash

E pra Muzë, këndo me mua

Dhe dashurinë që vlon

Në metamorfozën e kohës

Më dëfto Zoti im se

Dielli lind për të mirët dhe të këqijtë

Gjuha e zjarrtë shndërrohen në hije

Dhe shikimi im në horizontin e pritjes

Tek rikthen mendjen në ditën e djeshme

Dhe kundron strukturën e kohës

Në pikën e së nesërmen
Poetët vetmitar
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së qiellit thithte diellin

Kishte mbështjell kokën me ëndrra

Që t’mos i harliseshin vargjet
Dje takova poetin e dashurisë së madhe

Rrugës së pyllit me ngjyra të panjohura

Kishte lidh kokën me sytë e erosit

Që t’mos i çorodiseshin vargjet
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së pluhurosur lëpinte gjurmët e tij

Kishte lidh me histori kokën

Që t’i fashiste rrenat si koka prej gjarpri
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së vetmisë së metaforave

Kishte dal i lakuriqësuar

Të dehej në sytë e tij bota
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Me matematikën e zemrës

Zgjidhte të panjohurat e bëra lëmsh.

 

Gjyqi per vjershën time
Kështjella e drejtësisë s’mund të përmbyset

Me një të fryrë nga zgafellja e gojës
Edhe nëse Jozefi K vdiq si qen rrugëve të Parisit a Pragës
Procesi s’ u mbyll e ai mbetet proces
Të premtet e mëdha s’ kuptohen pa të dielën e madhe.
Ç’ faj ka poezia që e sulmon
Imunitetin s’mund t’ia marrësh as kur lakuriqësohet
Mjekrën time të pakrehur kurrë,

Të rritur zjarreve përcëlluese
Mbuluar me merimanga gërdie
Edhe po deshe s’mund ta puthësh kurrë
Dhe beso, kjo poezi vlon për dashuri
Është e lakuriqësuar se i është falur kjo dhunti
Po deshe vraje, në varr mund ta vësh

Strukturën e mendimeve s’mund t’ia prekësh
Poezia është e panjollë mos e sulmo
Barbar, po deshe vraje
Do pjell gjarpinj, që sytë të t’i helmojnë
Macet e çartura vrapojnë gjoksit trishtueshëm
Po deshe vraje ajo kurrë s’vdes
Edhe nga varri shpirtin e trazon.

Hija e korbave

Në ishullin e pritjes vetmia e thartë

Dhe struktura e deformuar e seksit

Në lumin e kohës ecte zvarrë, Grua
Nuk e njoha Homerin as verbimin e tij

Me hapa të Akilit masë kohën prapa

Dhe kilometrat deri matanë Itakës
Sythi yt kaltrosh përhumbet në lakuriqësinë

E natës së zezë ku tëhuajsohet mendja

Akti i çoroditur i shpirtit hije

Në të qarën e seksit tënd rrjedhin pikat

E dushit të ftohtë në ishullin e vetmisë
Drama e pashkruar në teatrin e gërmadhave

Dhe puthja e akullt që dogji sythin e përlotur
Një korb vështroj shikimin tim prej të dashuruari

Ditën me mendime të hallakatura

Dhe miti reflektoj fragmentin

E artit të shkruar nën hije korbash
Sytë nuk janë dritare prej motesh

As dyer të largimit nga trishtimi.

Dramë

Shalli i zi në qafën e rënduar

Dhe një shikim i përvujtshem

Treten ngjyrat e shndritshme

Dhe rekuizitat e zaza na marrin sytë

Një gomar pallë sa të shurdhon veshët

Dhe hijet e korbave mistershëm

Kafshojnë fjalët e aktorëve të rraskapitur

Një puthje prej Jude

E deh aktoren me emrin Çudira

Zhvesh brekët me duhmë shurre

Dhe i hedh në publik e llastuar

Akti i parë pa orgazëm

Loja zgjati disa minuta

Dhe akti i dytë i kredhur në soditje

Një gomar defilon në skenë për të satën herë

Dy korba i bëjnë hije prej uji

Aktori i turpshëm refuzon të lakuriqësohet në skenë

Perceptimi për dramën mi gërryejnë sytë

Godo nuk priti sa unë

Dramë…!
Poetët vetmitar  

Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së qiellit thithte diellin

Kishte mbështjell kokën me ëndrra

Që t’mos i harliseshin vargjet
Dje takova poetin e dashurisë së madhe

Rrugës së pyllit me ngjyra të panjohura

Kishte lidh kokën me sytë e erosit

Që t’mos i çorodiseshin vargjet
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së pluhurosur lëpinte gjurmët e tij

Kishte lidh me histori kokën

Që t’i fashiste rrenat si koka prej gjarpri
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Rrugës së vetmisë së metaforave

Kishte dal i lakuriqësuar

Të dehej në sytë e tij bota
Dje takova poetin e vetmisë së madhe

Me matematikën e zemrës

Zgjidhte të panjohurat e bëra lëmsh.
Koha shumëngjyrëshe

Me kërkua është art si me puth diellin,

Me lundrua nëpër natën e braktisur, oh

Nga hëna bythprape e ngjyrat e errëta

O natë e vetmuar me sy gjysmëqorre,

O kohë shumëngjyrëshe e trashur n’ vete,

Lak e bërë mbi kokën time vallëzon

Kryelartë i shndrisin sytë e Ciklopit i ka

E sheh si i lëvizin këmbët e shpejta..

Akil s’është por fluturon si në beteja antike

Herë në Amerikë, e zë trishtimin në ëndërr,

Herë në Europë, e kap ankthi në shtrat,

Herë në Azi, e zë makthi në rrugë,

Herë zgjohet me kujtimet për kalin,

Bën dashuri në barkun e kobshëm

Dhe i ngatërrohen rrugët para këmbëve
Koha e pa ngjyrëshe, e paemër e pakënduar

E pashkruar, me muzikë të harlisur vallëzon

E çmendur përdridhet si vajzë në take t’larta

Cunam që si duron metaforat as ironitë

Me  struktura të deformuar deri në përjashtim,

Endet me shikimin e tretur në asfaltet moderne

Dhe s’gjen pandehem krahasimi nga modernistët

As nga progresistet e posmodernistet

Nga injorantët e regjur me fjalorë demagogjishë,

Që kurrë s’ e kuptojnë artin e heshtjes

Për të mbytur zhurmën dhe gumëzhimën e frikshme.

Koha ime e përveçme në globin e ngulfatur

E paemër, e pagëzuar natën e braktisur me muzikë të harlisur

Me hije korbash e sorra të çartura

Si ngjan assesi kohës së Virgjilit,

Me heronj të çmendur e luftëra absurde.

Madje si përngjan as kohës së Krishtit e Judës tradhtar,

Koha ime kurrsesi s’është koha e lumit të Heraklitit.

Më duhet të kthehem neper të, dy herë ta nuhas,

Dhe të ec nëpër kujtesën e trashur nga merimanga

E krimba që bluajnë pamëshirshëm.

I inatosur me duhet të mos pajtohem me Heraklitin,

Dy herë më duhet të lahem në të njëjtën kohë:

Në të njëjtin ujë njëherë me zjarr përvëlues

Pastaj me artin e heshtjes dhe ujin e uratës.

Mes meje e kohës fluturon zogu pranveror

Me pupla të mërdhita e sythin e trembur,

E trazon pikëllimin e vizatuar në majën e Kështjellës së mendimeve

Kohën e grabitur nga leckaman me lëkurëgjarpri,

Dardania ime e Shenjtë e goditur nga antikoha.

Dhe miti i harresës që qelë si lule çdo mëngjes
  

  

  Alfabeti im

Shkronjat si gurë zbresin

Në alfabetin me figura të pakuptimta

Fragmenti i jetës sime kthen në udhëkryq
Sikur nëpër ëndrra të çmendura

E nuhat ikjen deri në skëterrë

Alfabeti im

E zgjatë rritën prej poezi

Duke i zgjeruar pasionet deri në qiell

Dhe zanoret e afshit që shpërthejnë

Mbi sytë e mijë
Pezmi i shkronjave të gurta,

Prish gjumin e kufijve

Në universin e kohës pa poezi
Si leckaman metropoleve të botës

Kërkoj këshilla nga poetë

Të kuptoj fjalën prej guri

Si i trazon mendimet abstrakte
 Unë jam hapi im dhe rruga deri tek atdheu i poezisë
Në rrugën që prehet pas çdo ecje

Nga injorantë që vallëzojnë me zhurmën
Maratona e poezisë nëpër shpirtra të dergjur

Shumëzon ujin, tamam si Krisht
Pikëpyetje

Largësia pikturohet në varg,
Me nuanca ngjyrash që thyhen

Mes vete si në pasqyrë
Thyhet dielli në perëndim

Koha shpërlan trutë
Fjala digjet në zjarr
Zjarri humb në fjalë
Unë humb bashkë me fjalët
Bashkë me vargjet digjem
Me copëzat e qiellit
Që më kafshojnë
Me lotët e djegur
Nën gurgullimë ujërash
Ujis vargjet
Pëshpëris ofshama dehëse
Me mall
Kultivoj rimat, ritmet
Bashkë me pikëpyetjet e çelikosura,
Që rëndojnë sot, nesër… përgjithmonë.
dhe sot:
Këputje vargjesh
Përthyerje motivesh
Ngjiten pa dashje vargut tim
Jo në emër të shenjtërisë
As të djallëzisë
Plotë shikime të përhumbura, të zbehura, të hutuara
Ngjiten si merimanga gërdie vargut tim të lodhur
Jo vetëm kaq
Dashuri, të mbërthyen pamëshirshëm
Këngë laviresh të shprehin dhembjen
Për kohë të mykura
Kokave të trasha
E ti vazhdon të besosh gjithçka
E s’e kupton vargun e këputen
Në harresë të lënën
Në fyt të prerë
Magjeve përplot merimanga gërdie,
Kullave të fikura kanunesh
O zot, shpirti im dashuri
Beso
Nëse jeta ushqyet me metafora
e ushqehet me krimbat e qelbur
apo ushqehet me art e dashuri
beso
Me metaforat vrasëse
Me ofshama helmuese
Me leshrat që s’gjejnë gërshërët dot
S’tunden muret e heshtjes,

Muret e moskalimit
Unë vazhdoj t’i lutem Zotit,
Mësomë t’mos dua kurrë djallëzoren për shenjtëri

Matanë mendimet qëndron hijerënde shpresa.